Katika kile kinachotajwa kuwa ni vita ya kihistoria ya kisheria kwa ajili ya afya ya umma, serikali ya Tanzania imeburuzwa katika Mahakama Kuu ya nchi, Masjala Kuu ya Dodoma, na kundi la wanaharakati wanne. Wanaharakati hao wanaitaka mahakama iiamuru serikali kutekeleza wajibu wake wa kikatiba wa kulinda maisha ya wananchi dhidi ya madhara makubwa yatokanayo na uzalishaji na matumizi ya bidhaa za tumbaku.
Kesi hiyo ya kikatiba, iliyopewa namba 14430, inazilenga taasisi nne muhimu za serikali: Wizara ya Afya, Wizara ya Kilimo, Baraza la Taifa la Hifadhi na Usimamizi wa Mazingira (NEMC), pamoja na Mwanasheria Mkuu wa Serikali. Walalamikaji wanadai kuwa taasisi hizi zimeshindwa kwa kiasi kikubwa kusimamia sheria na mikataba ya kimataifa inayolenga kudhibiti janga la tumbaku nchini.
Akizungumza na wanahabari jijini Dar es Salaam, Wakili Hamis Mayombo anayewawakilisha wanaharakati hao kutoka Kituo cha Sheria na Haki za Binadamu (LHRC), alieleza kuwa shauri hilo, linalotarajiwa kuendelea Agosti 27, mwaka huu, linatokana na hofu ya kuona kizazi cha vijana kikiangamia kwenye uraibu wa tumbaku bila hatua madhubuti kuchukuliwa. "Lengo letu ni moja tu: kuiwajibisha serikali kulinda haki ya kuishi na afya bora kwa kila Mtanzania," alisema Wakili Mayombo.
Mmoja wa walalamikaji, Lutgard Kagaruki, ambaye pia ni Mkurugenzi Mtendaji wa Chama cha Kudhibiti Tumbaku Tanzania, alieleza masikitiko yake kuona Tanzania inaendelea kuwa mzalishaji mkubwa wa tumbaku wakati nchi jirani za Afrika Mashariki zimeanza kuachana na zao hilo na kujikita kwenye mazao mbadala yenye faida na yasiyo na madhara kama alizeti, ufuta na karanga. Alisisitiza kuwa Sheria ya Udhibiti wa Bidhaa za Tumbaku ya mwaka 2003 na Mkataba wa Kimataifa wa Kudhibiti Tumbaku (WHO-FCTC) ambao Tanzania iliuridhia, vimebaki kwenye makaratasi bila utekelezaji wa maana.
Sauti ya vijana ilisikika pia kupitia kwa Alpha Kawonga, mwanzilishi wa asasi ya "No Tobacco Initiative", ambaye alisema wameamua kuwa sehemu ya kesi hiyo ili kuokoa kizazi kijacho. Alibainisha kuwa janga la matumizi ya tumbaku, ikiwemo sigara na shisha, linasambaa kwa kasi miongoni mwa vijana, likihatarisha afya zao za mwili na akili.
Wanaharakati hao wanataka serikali iongeze kodi kwenye bidhaa za tumbaku ili kupunguza matumizi, idhibiti matangazo yake, na kuzuia uuzaji holela hasa karibu na maeneo ya shule. Mbali na kusababisha magonjwa hatari kama saratani na maradhi ya moyo, walikumbusha kuwa kilimo cha tumbaku ni adui wa mazingira, kwani huchangia kwa kiasi kikubwa ukataji miti kwa ajili ya kukaushia zao hilo, na hivyo kuchochea mabadiliko ya tabianchi.