Serikali ya Tanzania, kupitia Waziri wa Fedha na Mipango, Dkt. Mwigulu Nchemba, imependekeza mikakati mipya ya ukusanyaji mapato kwa mwaka wa fedha 2025/26, ikiwa na lengo kuu la kuimarisha ufadhili wa kudhibiti maambukizi ya Virusi vya Ukimwi (VVU) na mpango kabambe wa Bima ya Afya kwa Wote. Pendekezo hili muhimu, lililotolewa Bungeni Juni 12, 2025, linatarajiwa kukusanya kiasi kikubwa cha fedha ambacho kitatumika kusaidia sekta za afya nchini.
Dkt. Nchemba alifafanua kuwa hatua hii inatokana na mabadiliko makubwa ya kisera duniani, ambayo yamesababisha kupungua kwa misaada kutoka kwa wadau muhimu wa maendeleo, misaada iliyokuwa ikitumika kugharamia huduma za afya, ikiwemo juhudi za kukabiliana na kudhibiti magonjwa mbalimbali, hususan janga la UKIMWI. Ili kukabiliana na upungufu huo na kupunguza nakisi ya kibajeti, serikali imepanga kuanzisha vyanzo mbadala vya mapato kwa kufanya marekebisho katika sheria mbalimbali.
Pendekezo hilo linaelekeza asilimia 70 ya mapato yatakayoongezeka kutoka vyanzo hivi vipya kupelekwa kwenye Mfuko wa Udhamini wa Kudhibiti UKIMWI (ATF), huku asilimia 30 iliyobaki ikitarajiwa kuelekezwa kwenye Mfuko wa Taifa wa Bima ya Afya kwa Wote. Hii inaonyesha dhamira ya serikali ya kujitegemea katika kufadhili sekta muhimu za kijamii, badala ya kutegemea misaada ya nje.
Katika kufanikisha azma hiyo, Waziri Mwigulu amependekeza marekebisho kadhaa ya sheria za kodi na tozo. Moja ya maeneo yaliyoguswa ni Sheria ya Ushuru wa Bidhaa, SURA 147, ambapo anapendekeza kuongeza ushuru wa bidhaa kwenye vinywaji vya kilevi vinavyozalishwa ndani na vile vinavyoingizwa kutoka nje. Kwa mfano, ushuru wa bia utaongezeka kwa Shilingi 20 kwa lita, mvinyo unaotambulika utaongezeka kwa Shilingi 30 kwa lita, na pombe kali pamoja na vinywaji vingine vitaongezeka kwa Shilingi 50 kwa lita.
Aidha, serikali inapendekeza kuongeza kiwango cha ushuru wa bidhaa kwenye huduma za mawasiliano ya kielektroniki kutoka asilimia 17 hadi asilimia 17.5. Marekebisho mengine yanalenga Sheria ya Ushuru wa Barabara na Mafuta, SURA 220, ambapo kutatozwa kiasi cha Shilingi 10 kwa kila lita ya mafuta ya Petroli, Dizeli na Mafuta ya Taa. Hatua hii inaweza kuathiri moja kwa moja gharama za usafirishaji na bidhaa nchini.
Sekta ya madini pia haijaachwa nyuma. Marekebisho kwenye Sheria ya Madini, SURA 123, yanapendekeza kutoza kiwango cha asilimia 0.1 kwenye thamani ya soko ya madini. Hii inatarajiwa kuongeza mapato ya serikali kutoka sekta hii muhimu.
Michezo ya kubahatisha, hususan michezo ya kubeti (sports betting), itakabiliwa na ongezeko la kodi. Marekebisho kwenye Sheria ya Michezo ya Kubahatisha, SURA 41, yanaongeza kiwango cha kodi kwenye zawadi ya ushindi (Winning Tax) kutoka asilimia 10 hadi asilimia 15 kwa michezo ya kubashiri matokeo, na kutoka asilimia 12 hadi asilimia 15 kwa michezo ya kasino za ardhini (land based casino).
Vilevile, Dkt. Nchemba alitangaza tozo mpya kwa magari na mashine nzito (heavy machines) zinazoingizwa kutoka nje ya nchi. Tozo hizi zitategemea ukubwa wa injini (CC) kwa magari, kuanzia Shilingi 50,000 kwa magari yenye injini za CC 0-1000, hadi Shilingi 200,000 kwa magari yenye CC 2501 na zaidi. Mashine kama Excavators, Bulldozers, na Fork Lifts zitatozwa Shilingi 250,000.
Mbali na hayo, kuna tozo mpya kwa tiketi za usafiri. Serikali imependekeza kutoza Shilingi 500 kwa kila tiketi inayotolewa na watoa huduma za usafirishaji kwa njia ya treni, na Shilingi 1,000 kwa kila tiketi inayotolewa na watoa huduma za usafirishaji kwa njia ya anga.
Kwa ujumla, Dkt. Nchemba amebainisha kuwa hatua hizi zote zinalenga kuongeza mapato ya Serikali kwa kiasi cha Shilingi milioni 586,404.9. Ongezeko hili la mapato litaiwezesha serikali kuendelea kutoa huduma muhimu za kijamii, hususan katika afya, bila kutegemea sana misaada ya nje, na hivyo kujenga uchumi imara na endelevu zaidi.