Wanasayansi Watoa Onyo Kali: Mafanikio ya UKIMWI na Kifua Kikuu Hatarini, Tanzania Iko Kwenye Mtego wa Misaada

Licha ya Tanzania kupiga hatua za kupongezwa katika vita dhidi ya magonjwa hatari kama Kifua Kikuu (TB), ripoti mpya ya wanasayansi imetoa tahadhari kubwa: mafanikio yote yaliyopatikana kwa jasho na damu yako katika hatihati ya kupotea kutokana na utegemezi mkubwa wa misaada ya kifedha kutoka nje. Utafiti uliochapishwa na wataalamu kutoka Taasisi ya Afya ya Ifakara (IHI) na Taasisi ya Taifa ya Utafiti wa Magonjwa ya Binadamu (NIMR) unaonya kuwa bila kuchukua hatua za haraka za kujitegemea, nchi inaweza kurudi nyuma katika mapambano dhidi ya UKIMWI, Kifua Kikuu na Malaria.

Ukweli ni kwamba, Tanzania imepata ushindi wa kihistoria dhidi ya TB. Takwimu zinaonyesha maambukizi yameporomoka kutoka watu 306 kwa kila watu 100,000 mwaka 2015 hadi kufikia watu 183 mwaka 2023. Vilevile, vifo vinavyotokana na ugonjwa huo vimepungua kwa asilimia 68, na kiwango cha mafanikio ya matibabu kimefikia asilimia 96, juu ya malengo ya Shirika la Afya Duniani (WHO).

Hata hivyo, picha si nzuri kiasi hicho kwa magonjwa mengine. UKIMWI bado ni janga, huku maambukizi mapya yakikadiriwa kufikia 60,000 kila mwaka, na wanawake wakiwa waathirika wakuu. Malaria nayo inaendelea kuwa mzigo mkubwa, ambapo Tanzania inachangia asilimia 4.3 ya vifo vyote vya malaria duniani, hali iliyoifanya kuwekwa kwenye kundi la nchi zenye mzigo mkubwa zaidi.

Chanzo cha wasiwasi huu mkubwa kwa watafiti ni kwamba, takriban asilimia 57.2 ya bajeti ya kupambana na magonjwa haya inatokana na wafadhili wa kimataifa kama Mfuko wa Dunia (Global Fund) na Mpango wa Dharura wa Rais wa Marekani wa Kudhibiti UKIMWI (PEPFAR). Utegemezi huu ni hatari, kwani misaada hii haina uhakika na inaweza kupungua au kusitishwa wakati wowote kutokana na majanga ya kidunia au mabadiliko ya kisera katika nchi wafadhili.

Ili kuinusuru nchi na janga hili la kifedha, wanasayansi hao wamependekeza mikakati minne ya kimapinduzi ya kuongeza mapato ya ndani kwa sekta ya afya:

1. Bima ya Afya kwa Wote: Kukamilisha na kutekeleza kwa kasi mpango wa bima ya afya kwa kila Mtanzania. Hii itaunda mfumo thabiti na wa kutabirika wa ukusanyaji wa fedha za afya.
2. Kodi kwenye Bidhaa za 'Dhambi': Kuanzisha na kuongeza kodi maalum kwenye bidhaa kama vile tumbaku, vileo, na vinywaji vyenye sukari nyingi, na kuhakikisha fedha hizo zinaelekezwa moja kwa moja kwenye sekta ya afya.
3. Mifuko Maalumu ya Magonjwa: Kuanzisha mifuko ya udhamini, kwa mfano 'Mfuko wa Kitaifa wa Kifua Kikuu', ambao utachangiwa na serikali, sekta binafsi, na wananchi ili kuhakikisha kunakuwa na fedha za kudumu kwa ajili ya ugonjwa husika.
4. Kupunguza Misamaha ya Matibabu: Kufanya mapitio ya makundi yanayopata huduma za afya bure, na kuelekeza misamaha hiyo kwa makundi yenye uhitaji zaidi na yaliyo katika mazingira magumu, badala ya kutoa misamaha ya jumla isiyo na tija.

Watafiti wanasisitiza kuwa nchi kama Kenya tayari ina Mfuko wa UKIMWI unaofadhiliwa na mapato ya serikali. Tanzania inaweza kuiga mifano hii na kubuni njia zake ili kulinda afya na ustawi wa wananchi wake kwa kutumia rasilimali za ndani.