Kwa mamilioni ya watu duniani, hasa watoto, wazo la kuchomwa sindano huleta hofu na wasiwasi. Lakini, je, ingekuwaje kama kupata chanjo kungekuwa rahisi na kusiko na maumivu kama kusafisha meno yako? Sasa, wanasayansi nchini Marekani wamebuni teknolojia ya kimapinduzi inayoweza kufanya hili kuwa kweli.
Timu ya watafiti kutoka Chuo Kikuu cha North Carolina State, wakiongozwa na Profesa Harvinder Singh Gill, wamefanikiwa kutengeneza na kuthibitisha ufanisi wa njia mpya ya kutoa chanjo kwa kutumia uzi maalum wa kusafishia meno (dental floss) uliopakwa dawa ya chanjo. Utafiti huu wa kusisimua ulichapishwa katika jarida la kisayansi la 'Nature Biomedical Engineering' mnamo tarehe 28 Julai.
Inafanyaje Kazi?
Wanasayansi waligundua kuwa kuna eneo maalum la ngozi laini lililojificha ndani kabisa kati ya jino na fizi, linaloitwa kitaalamu 'junctional epithelium'. Eneo hili lina uwezo wa kipekee wa kunyonya molekyuli za dawa na kuzipeleka mwilini kwa urahisi zaidi kuliko sehemu nyingine mdomoni.
Kwa kutumia ugunduzi huu, walitengeneza uzi wa meno uliopakwa chanjo. Mtu anapoutumia uzi huu kusafisha kati ya meno yake kama kawaida, dawa ya chanjo hugusa eneo hili maalum na kunyonywa na mwili, na hivyo kuanza kutengeneza kinga.
Kwa Nini Njia Hii ni Bora Zaidi?
Faida kubwa ya njia hii ikilinganishwa na sindano ni aina ya kinga inayotengenezwa. Watafiti wanaeleza:
- Chanjo za Sindano: Huchochea mwili kutengeneza kinga (antibodies) hasa kwenye mfumo wa damu.
- Chanjo ya Uzi wa Meno: Kwa sababu inatolewa kupitia eneo laini la kinywa (mucous membrane), inachochea mwili kutengeneza kinga kwenye damu NA kwenye maeneo mengine laini ya mwili kama vile kwenye pua, koo, na mapafu. Hii inatoa ulinzi mpana na imara zaidi dhidi ya magonjwa.
Uthibitisho wa Kisayansi
Katika majaribio yaliyofanywa kwa panya, chanjo iliyotolewa kwa njia ya uzi wa meno ilionyesha matokeo bora na kutengeneza kinga imara zaidi ikilinganishwa na chanjo zilizotolewa chini ya ulimi au puani. Zaidi ya hayo, njia hii ilifanya kazi vizuri kwa aina zote za chanjo, ikiwemo chanjo za protini, virusi vilivyokufa, na hata chanjo za kisasa za mRNA. Pia, kula au kunywa mara tu baada ya kutumia uzi hakuathiri ufanisi wa chanjo.
Katika jaribio lililohusisha wanadamu 27, walitumia uzi uliopakwa rangi salama ya chakula inayoonekana chini ya mwanga maalum. Matokeo yalionyesha kuwa takriban 60% ya rangi hiyo ilifanikiwa kuingia kwenye tishu za mwili, na kuthibitisha kuwa njia hii ni ya uhakika.
Mustakabali wa Chanjo
Njia hii mpya inatoa matumaini makubwa kama mbadala kwa watu wote wenye hofu ya sindano. Inatarajiwa kuwa na gharama sawa na chanjo za kawaida. Hata hivyo, watafiti walibainisha kuwa ina changamoto zake, kwani ni vigumu kuitumia kwa watoto wachanga ambao bado hawajaota meno au kwa watu wenye magonjwa makubwa ya fizi. Licha ya hayo, ugunduzi huu unafungua ukurasa mpya katika historia ya chanjo.