Afya ya kinywa na meno ni muhimu sana kwa ustawi wetu kwa ujumla. Tunapopiga mswaki kila siku, kuna mambo kadhaa ya msingi tunayopaswa kuzingatia ili kuhakikisha tunafanya hivyo kwa njia sahihi na kulinda afya zetu. Daktari bingwa wa masuala ya kinywa na meno amefafanua kanuni muhimu ambazo kila mtu, kuanzia watoto hadi wajawazito, anapaswa kufuata kwa mujibu wa miongozo ya afya.
Daktari Josephat Kunji kutoka Hospitali ya Rufani ya Mkoa ya Epiphany iliyopo Dar es Salaam, alitoa elimu hii muhimu wakati wa maadhimisho ya Siku ya Kinywa na Meno Duniani. Katika hafla hiyo, hospitali ilifanya ziara katika Shule za Doris jijini Dar es Salaam, ambapo walitoa mafunzo kwa wanafunzi, walimu, walezi, na wazazi kuhusu umuhimu wa usafi wa kinywa na meno.
Moja ya mambo ambayo Daktari Kunji alionya vikali ni matumizi ya mswaki wa kijiti. Alieleza kuwa mswaki huu ni mgumu na unaweza kuumiza fizi zinazozunguka meno, na hivyo kusababisha fizi kulika na kupata michubuko. Pia, alikemea vikali matumizi ya majivu, mkaa, sabuni, na chumvi kwa ajili ya kusafisha meno. Alifafanua kuwa vifaa hivi havina madini ya fluoride, ambayo ni muhimu sana kwa afya ya meno na kuyakinga dhidi ya kuoza. Badala yake, alisisitiza umuhimu wa kutumia dawa za meno zenye fluoride na kubadilisha mswaki kila baada ya miezi mitatu, au mara nne kwa mwaka. Hii ni kwa sababu mswaki huchoka na kuwa mgumu baada ya muda, hivyo kupunguza ufanisi wake katika kusafisha meno.
Jambo lingine muhimu alilolieleza Daktari Kunji ni kosa la kusukutua maji mara moja baada ya kupiga mswaki. Alishauri kuwa ni vyema kusubiri kwa muda wa dakika 15 hadi 30 ili kuruhusu fluoride iliyoko kwenye dawa ya meno ifanye kazi vizuri kwenye meno. Alisema kuwa kusukutua mara moja huondoa fluoride haraka, na hivyo kupunguza faida yake katika kuimarisha meno na kuyakinga dhidi ya mashambulizi ya bakteria.
Naye Mkurugenzi Msaidizi wa Huduma za Kinywa na Meno kutoka Wizara ya Afya, Dkt. Baraka Nzobo, alieleza kuwa watu wengi nchini wamekuwa wakitumia dawa za meno zisizo na fluoride, au kutumia mkaa, majivu, na hata karafuu kwa ajili ya kusafisha meno. Alisema kuwa hizi si njia sahihi za kusafisha meno na kujikinga na wadudu wanaosababisha kuoza kwa meno. Alisisitiza kuwa wakati wa kupiga mswaki, inashauriwa kutumia muda wa dakika mbili, kisha kutema povu la dawa bila kusukutua maji mara moja ili dawa iweze kufanya kazi kwa ufanisi.
Daktari Nzobo aliongeza kuwa matumizi ya dawa za asili kama karafuu yanaweza kusaidia kupunguza maumivu ya meno kwa muda, lakini hayatibu tatizo la msingi la kuoza kwa meno. Tatizo hili linaweza kuendelea hadi kwenye neva na kusababisha jipu hatari. Pia alikemea matumizi ya mafuta ya betri au transfoma kwa ajili ya matibabu ya meno, akisema kuwa njia hizo ni hatari sana na hazitibu tatizo bali hupunguza maumivu kwa muda mfupi.
Daktari Kunji alielezea kwa undani hatua sahihi za kupiga mswaki. Alishauri kuanza na meno ya juu pande zote mbili, kisha meno ya chini, na mwisho kusafisha ulimi kwa kuanzia nyuma kuelekea mbele ili kuepuka kurudisha uchafu ndani ya kinywa. Alirudia kusisitiza umuhimu wa kutokusukutua maji mara baada ya kupiga mswaki ili kuacha dawa yenye fluoride ifanye kazi kwa muda mrefu zaidi.
Alishauri pia kuwa wakati wa kusukutua, ni vyema kutumia maji safi, yaliyotibiwa au kuchemshwa, ili kuepuka kumeza maji machafu ambayo yanaweza kuwa na bakteria hatari na kuathiri afya ya tumbo.
Daktari Nzobo alitoa wito kwa jamii kubadilika na kuelewa kuwa "dawa ya jino si kung'oa tu," bali ni kupata matibabu sahihi kulingana na tatizo, kama vile kuziba meno yaliyoanza kuoza au kutibu mzizi wa jino. Alisema kuwa kung'oa jino ni hatua ya mwisho kabisa, pale ambapo hakuna njia nyingine ya kulisalimisha.
Kutoka Wizara ya Afya, Dkt. Nzobo alifafanua kuwa ratiba sahihi ya kupiga mswaki ni mara mbili kwa siku: asubuhi baada ya kula na usiku kabla ya kulala. Alishauri kusubiri kwa dakika 30 baada ya kula kabla ya kupiga mswaki ili kuepuka kuumiza meno na kukwangua gamba la nje ambalo bado linakuwa laini baada ya chakula. Alieleza umuhimu wa kutumia kiasi sahihi cha dawa ya meno yenye fluoride bora kwa ajili ya ulinzi wa meno.
Alitoa mwongozo kuhusu kiasi cha dawa ya meno kinachopaswa kutumika kulingana na umri: kwa watoto wachanga hadi miaka miwili, dawa kiasi cha punje ya mchele; kwa watoto wa miaka mitatu hadi mitano, kiasi cha punje ya harage; na kwa watu wazima, dawa inapaswa kujaza eneo lote la brashi ya mswaki.
Dkt. Nzobo alielezea kufurahishwa kwake na kuongezeka kwa idadi ya wagonjwa wanaopata matibabu ya kinywa na meno nchini. Takwimu zinaonyesha kuwa katika kipindi cha Julai 2023 hadi Juni 2024, zaidi ya watu 535,000 walibainika kuwa na meno yaliyoanza kuoza, na kati yao, asilimia 41 walipata matibabu ya kuziba meno. Lengo la serikali ni kuongeza kiwango cha watu wanaozibiwa meno hadi asilimia 60, badala ya kung'oa. Tayari kuna hospitali nyingi za rufaa za mikoa na wilaya zinazofanya vizuri katika eneo hili. Alihitimisha kwa matumaini kuwa Tanzania bila watu wenye vibogoyo au mapengo yanaweza kufikiwa kwa kuzingatia elimu na matibabu sahihi ya kinywa na meno.