Mambo si mambo katika soko la ajira nchini Marekani, ambapo upepo wa mabadiliko ya kiteknolojia unaanza kuacha makovu kwenye maisha ya maelfu ya wafanyakazi. Ripoti mpya kutoka kwa kampuni ya ushauri ya Challenger, Gray & Christmas imeweka wazi kuwa mwaka huu pekee, jumla ya wafanyakazi 55,000 wamepoteza vibarua vyao kwa kisingizio cha ukuaji wa Akili Bandia (AI).
Hali hii inakuja wakati ambapo makampuni makubwa yanapambana kupunguza gharama za uendeshaji kutokana na kupanda kwa mfumuko wa bei na gharama za kodi. Ripoti hiyo inatabiri kuwa ifikapo mwaka 2025, jumla ya nafasi za kazi milioni 1.17 zitafutwa nchini Marekani, ikiwa ni kiwango cha juu zaidi kuwahi kushuhudiwa tangu kipindi cha janga la Uviko-19 mwaka 2020, ambapo watu milioni 2.2 walipoteza kazi.
Utafiti kutoka Chuo cha Teknolojia cha Massachusetts (MIT) unaunga mkono hofu hii, ukibainisha kuwa AI tayari ina uwezo wa kuchukua asilimia 11.7% ya majukumu yote katika soko la ajira la Marekani. Katika sekta za fedha, afya, na huduma za kitaalamu, matumizi ya AI yanaweza kuokoa kiasi cha Dola trilioni 1.2 (takribani Shilingi za Kitanzania Quadrilioni 3,250) katika gharama za mishahara.
Majitu ya teknolojia yamekuwa mstari wa mbele katika kile kinachoonekana kama "shoka" la ajira. Amazon inajiandaa kupunguza wafanyakazi 14,000, huku Microsoft ikipanga kuondoa nafasi 15,000 ifikapo mwishoni mwa 2025. Kampuni ya Workday ilianza mwaka kwa kuwafuta kazi wafanyakazi 1,750 (asilimia 8.5 ya nguvu kazi yake) ili kuhamishia uwekezaji kwenye AI. Hata Salesforce, kupitia kwa Mkurugenzi wake Marc Benioff, alikiri mwezi Septemba kuwa wamepunguza wafanyakazi 4,000 wa huduma kwa wateja kwa kutumia mifumo ya kidijitali.
Hata hivyo, baadhi ya wasomi wanahisi hapa kuna "janja ya nyani". Profesa Fabian Stephany wa Taasisi ya Internet ya Oxford anadai kuwa AI inatumiwa kama mbuzi wa kafara. Anahoji kuwa makampuni mengi yalishiba na kuajiri watu kupita kiasi wakati wa janga la Uviko-19, na sasa yanapojipanga upya, yanaona haya kukiri makosa yao ya hesabu ya miaka mitatu iliyopita. Badala ya kusema "tulikosea kuajiri wengi", wanasema "teknolojia imetulazimisha".
Licha ya malalamiko hayo, soko la hisa limeonekana kufurahia hatua hizi. Hisa za Microsoft na Amazon zimepanda mara tu baada ya kutangaza kupunguza watu, jambo linaloashiria kuwa wawekezaji wanaweka thamani kubwa kwenye "ufanisi" unaoletwa na mashine kuliko nguvu kazi ya binadamu. Wakati teknolojia ya AI Agents ikizidi kuwa na akili, swali linabaki: Je, mfanyakazi wa kawaida ana nafasi gani katika dunia ya kesho? Kama wasemavyo wahenga wetu, "Mvua ikianza kunyesha, usisubiri kuloa ndipo utafute mwavuli"—ni wakati wa wafanyakazi kote duniani, ikiwemo Tanzania, kuanza kujifunza stadi mpya za kidijitali.