Kampuni kubwa ya teknolojia na biashara ya mtandaoni duniani, Amazon, imeleta mshtuko mkubwa baada ya kutangazwa kuwa imeanza mchakato wa kuwaondoa kazini maelfu ya wafanyakazi wake. Hili linatajwa kuwa punguzo kubwa zaidi la wafanyakazi kuwahi kutokea katika historia ndefu ya kampuni hiyo. Taarifa za uhakika kutoka vyanzo mbalimbali, ikiwemo kituo cha habari cha CNBC nchini Marekani, zinaeleza kuwa mpango huu unaanza mara moja, huku wafanyakazi wakitarajiwa kupata taarifa zao kupitia barua pepe kuanzia tarehe 28 Oktoba.
Kiwango cha upunguzaji huu ni cha kutisha. Inaripotiwa kuwa takriban wafanyakazi 30,000 wa kampuni hiyo wanatarajiwa kupokea taarifa za kuachishwa kazi. Hili ni pigo kubwa, likilenga hasa wafanyakazi wa ofisi za makao makuu (corporate staff), ambao jumla yao ni takriban 350,000. Ingawa Amazon inaajiri zaidi ya watu milioni 1.54 duniani kote, wengi wao wakiwa kwenye maghala (warehouses) na idara za usafirishaji, punguzo hili linaathiri moja kwa moja 'ubongo' wa kampuni na linaashiria mabadiliko makubwa katika mkakati wake.
Hii si mara ya kwanza kwa Amazon kutekeleza upunguzaji mkubwa wa wafanyakazi. Tangu mwaka 2022, kampuni hii imekuwa ikifanya mabadiliko makubwa ya kimuundo, na tayari imeshawaacha zaidi ya wafanyakazi 27,000. Katika miezi ya hivi karibuni, 'panga' hili limepita katika idara muhimu kama vile huduma za 'Cloud' (AWS), maduka (Stores), mawasiliano, na idara ya vifaa (Devices), ikionyesha kuwa hakuna idara iliyo salama.
Mkurugenzi Mtendaji Mkuu wa Amazon, Andy Jassy, amekuwa akiongoza mkakati mkali wa "kubana matumizi" tangu kumalizika kwa janga la UVIKO-19. Wakati wa janga hilo, Amazon iliajiri kwa kasi kubwa ili kukidhi mahitaji ya watu waliokuwa wamefungiwa majumbani na kufanya manunuzi mtandaoni. Sasa, inaonekana kampuni inajaribu kurekebisha hesabu zake na kujiweka sawa kiuchumi kufuatia ukuaji huo wa kasi, na wafanyakazi ndio wanaobeba gharama kubwa ya mabadiliko hayo.
Hali hii si ya Amazon pekee; sekta nzima ya teknolojia (TEHAMA) imekuwa katika 'dhoruba' kali tangu mwaka 2023. Takwimu kutoka tovuti ya Layoffs.fyi, ambayo inakusanya data za wanaofutwa kazi, zinaonyesha picha ya kutisha. Tangu mwanzo wa mwaka huu pekee, zaidi ya kampuni 200 za teknolojia zimepunguza wafanyakazi wapatao 98,000. Hali ilikuwa mbaya zaidi mwaka 2023, ambapo takriban kampuni 1,200 zilipunguza jumla ya nafasi za kazi zaidi ya 260,000.
Majina makubwa unayoyafahamu pia hayakuepuka wimbi hili gumu. Microsoft ilitangaza kupunguza watu 15,000. Kampuni ya Meta (wanaomiliki Facebook, Instagram na WhatsApp) iliwaondoa takriban 600 hivi karibuni, hasa katika kitengo cha Akili Mnemba (AI). Google nao walipunguza zaidi ya wafanyakazi 100 kwenye idara ya 'Cloud' mwezi huu. Intel, watengenezaji maarufu wa 'processor' za kompyuta, walifanya punguzo kubwa la watu 22,000 mwaka huu.
Wachambuzi wa mambo ya uchumi wanataja sababu kuu mbili za wimbi hili. Kwanza, kupanda kwa mfumuko wa bei na viwango vya riba duniani kote kumezilazimu kampuni hizi kuacha mipango ya ukuaji wa haraka na badala yake kujikita katika kupata faida. Pili, na hii ni muhimu zaidi kwa siku zijazo, ni kuibuka kwa kasi kwa teknolojia ya Akili Mnemba (Generative AI). Makampuni mengi sasa yanaangalia jinsi yanavyoweza kutumia AI kufanya kazi zilizokuwa zikifanywa na binadamu, na hii inaleta mabadiliko makubwa katika muundo wa ajira sio tu kwenye teknolojia, bali pia katika sekta za benki, magari, na biashara za rejareja.