Utafiti mpya wa kisayansi umefichua uhusiano wa kushangaza kati ya viungo viwili vinavyoonekana kuwa tofauti kabisa katika ulimwengu wa wanyama: sikio la nje la binadamu, lililoundwa kukusanya mawimbi ya sauti, na matamvua ya samaki, yanayowawezesha kupumua ndani ya maji. Licha ya tofauti kubwa za muonekano na kazi, watafiti wamegundua kuwa viungo hivi viwili vinashirikiana vipengele muhimu vya kijenetiki katika uundwaji wake.
Timu ya wanasayansi, ikiongozwa na Profesa Gage Crump kutoka Shule ya Tiba ya Keck katika Chuo Kikuu cha Southern California (USC) nchini Marekani, ililinganisha jeni zinazohusika katika kuunda sikio la nje la binadamu na zile zinazohusika katika kuunda matamvua ya samaki aina ya zebrafish (Danio rerio). Matokeo ya utafiti wao yalichapishwa katika jarida mashuhuri la kimataifa la 'Nature' mnamo tarehe 9 Januari.
Msingi wa ugunduzi huu upo katika sehemu maalum za vinasaba (DNA) zinazojulikana kama 'enhancers' (viimarishaji au vidhibiti vya jeni). Sehemu hizi hufanya kazi kama 'swichi' zinazodhibiti ni lini na kwa kiwango gani jeni fulani inapaswa kufanya kazi katika seli maalum. Watafiti walilenga kuchunguza kama 'swichi' hizi zinazodhibiti uundwaji wa sikio la nje la binadamu zinafanana na zile zinazodhibiti uundwaji wa matamvua ya samaki.
Katika majaribio yao, wanasayansi waliingiza 'swichi' za kijenetiki (enhancers) zilizotolewa kwenye jeni za sikio la nje la binadamu ndani ya vinasaba vya seli za gegedu (cartilage) za matamvua ya zebrafish. Walishangaa kuona kuwa 'swichi' hizi za binadamu zilifanya kazi vizuri ndani ya seli za samaki, zikiamsha utendaji wa jeni kama ambavyo zingefanya katika sikio la binadamu. Kinyume chake pia kilifanyika: walipoingiza 'swichi' za kijenetiki kutoka kwa jeni za matamvua ya zebrafish ndani ya masikio ya panya (aliyetumika kama kielelezo cha mamalia), 'swichi' hizo za samaki pia zilifanya kazi katika mazingira ya sikio la panya.
Watafiti hawatafsiri matokeo haya kumaanisha kuwa matamvua yalibadilika moja kwa moja na kuwa masikio. Badala yake, wanaamini kuwa mfumo wa kijenetiki – yaani, jeni na 'swichi' zake (enhancers) – uliotumika kuunda gegedu ya matamvua katika viumbe wa kale wenye uti wa mgongo (vertebrates) ulitumika tena (recycled) kwa ajili ya kazi mpya: kuunda muundo wa sikio la nje pale wanyama walipohama kutoka majini na kuja nchi kavu, ambapo matamvua hayakuhitajika tena. Wameelezea jambo hili kama aina ya 'utumiaji upya wa kijenetiki'.
Ugunduzi huu unatoa mwanga muhimu katika kuelewa historia ya mageuko ya sikio la nje la mamalia, jambo ambalo limekuwa gumu kulichunguza kwa sababu tishu za gegedu, tofauti na mifupa, hazihifadhiki vizuri kama visukuku (fossils). Profesa Crump alieleza katika makala yake kuwa, "Uhusiano huu wa kimageuko uliopatikana kwenye matamvua unafungua ukurasa mpya katika kuelewa mageuko ya sikio la mamalia." Huu ni mfano dhahiri wa jinsi maumbile yanavyoweza kutumia upya zana za kijenetiki kwa malengo mapya katika safari ndefu ya mageuko.