Matumaini ya amani katika Mashariki ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC) yameingia doa jeusi na kuyeyuka kama barafu juani, kufuatia mapigano makali kuibuka upya na kuvunja utulivu uliotarajiwa. Licha ya mbwembwe za kidiplomasia na "mkono wa baraka" kutoka kwa Rais wa Marekani, Donald Trump, aliyedhamini mkataba wa amani siku chache zilizopita, hali katika uwanja wa vita imebadilika ghafla kuwa "patashika nguo kuchanika."
Kundi la waasi la M23, ambalo ripoti za Umoja wa Mataifa na serikali ya Kinshasa zinadai linapewa jeuri na 'back-up' ya kijeshi kutoka nchi jirani ya Rwanda, limeanzisha operesheni mpya ya kutisha. Kwa mujibu wa taarifa za hivi punde za Desemba 9, waasi hao wameelekeza mtutu wao katika mji wa kimkakati wa Uvira, uliopo Mkoa wa Kivu Kusini. Eneo hili, ambalo limekuwa uwanja wa vita kwa takribani miongo mitatu sasa kutokana na utajiri wake wa madini, sasa linatajwa kuwa hatarini kutumbukia katika janga la mauaji ya halaiki.
Sauti ya hofu imepazwa na Marafiki Masimango, mwakilishi wa asasi za kiraia mjini Uvira, ambaye ameviambia vyombo vya habari kwa uchungu kuwa, "Hali ni mbaya mno. Ikiwa dunia itaziba masikio, tunakwenda kushuhudia umwagaji damu na mauaji ya halaiki hapa Uvira." Kauli hii inakuja wakati mashuhuda wakiripoti kuona askari wa jeshi la serikali (FARDC) wakizidiwa nguvu na kuanza "kutimua mbio" kuelekea mpakani mwa nchi jirani ya Burundi ili kuokoa roho zao.
Vita hii haijaathiri wanajeshi pekee; raia wa kawaida ndio wanaoumia zaidi. Takwimu zinatisha—ndani ya wiki moja tu, zaidi ya watu 70 wamepoteza maisha na wengine 200,000 wamelazimika kuyatelekeza makazi yao na kuwa wakimbizi ndani ya nchi yao. Wimbi hili la wakimbizi limefurika kuelekea nchi jirani ya Burundi, ambapo chanzo kimoja cha habari kimeeleza kuwa katika siku mbili zilizopita, wastani wa Wakongo 8,000 wamekuwa wakiingia nchini humo kila siku. Jumla ya wakimbizi 30,000 wamevuka mpaka huo ndani ya wiki moja, hali inayoweka shinikizo kubwa kwa rasilimali za Burundi.
Hofu ya vita kusambaa (spillover effect) ni halisi. Tayari kuna ripoti za makombora ya waasi kuangukia ndani ya ardhi ya Burundi, jambo linaloweza kuivuta nchi hiyo moja kwa moja kwenye mgogoro huo. Ikumbukwe kuwa tangu Oktoba 2023, Burundi iliingia mkataba wa ulinzi na DRC na ina takribani askari 1,800 waliotanda mpakani, jambo linaloifanya hali kuwa tete zaidi.
Kufuatia machafuko haya, Rais wa DRC, Félix Tshisekedi, kupitia hotuba yake bungeni Desemba 8, alinyoshea kidole cha lawama Rwanda akisema ndiyo "injini" inayoendesha mashambulizi hayo mapya mkoani Kivu Kusini. Hata hivyo, mchezo wa lawama unaendelea, huku kila upande ukimshtumu mwenzake kwa kuvunja Mkataba wa Amani uliosainiwa Desemba 4 chini ya upatanishi wa Rais Donald Trump. Mkataba huo ulilenga kusitisha mapigano, kupokonya silaha makundi ya waasi, na kurejesha wakimbizi.
M23 kwa upande wao wamekuja juu na kudai kuwa wao hawakuhusishwa wala kuwa sehemu ya "Mkataba wa Trump," hivyo hawaoni sababu ya kuutekeleza. Hata hivyo, serikali ya Kinshasa inasisitiza kuwa kitendo cha M23 kushambulia ni ukiukwaji wa makubaliano ya awali ya kusitisha mapigano waliyokubaliana mwanzoni mwa mwaka. Ripoti za wataalamu wa UN zinabainisha kuwa Rwanda inawaunga mkono M23 kwa kuwapa wanajeshi takribani 4,000, jambo ambalo limezidi kuchochea uhasama wa kidiplomasia katika ukanda wa Maziwa Makuu.
Kwa Tanzania, ambayo pia ni mshirika mkubwa wa kibiashara na amani katika eneo hilo, hali hii inafuatiliwa kwa ukaribu sana, kwani usalama wa DRC na Burundi una athari za moja kwa moja kwa biashara na usalama wa mipakani mwa Ziwa Tanganyika.