Hali ya 'simba mwenda kimya' imetawala tena katika eneo la Mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo (DRC) baada ya waasi wa M23 kutangaza kulegeza kamba. Katika kile kinachoonekana kama matunda ya shinikizo kali kutoka kwa utawala wa Marekani, kundi hilo la waasi limetangaza kuwa litajiondoa katika mji wa kimkakati wa Uvira, hatua ambayo imepunguza kidogo joto la vita lililokuwa limeanza kupanda kwa kasi ya ajabu.
Habari hizi zilizotufikia leo Jumatano, Desemba 17, 2025, zinaeleza kuwa M23 wamekubali kurudi nyuma kwa umbali wa kilomita tano kutoka kwenye ngome zao za sasa, huku Jeshi la Serikali ya Congo (FARDC) nalo likitakiwa kufanya vivyo hivyo ili kuunda eneo la mpaka (buffer zone) litakalozuia mapigano ya ana kwa ana. Waasi hao wamedai kuwa uamuzi huo ni "hatua ya upande mmoja ya kujenga imani," ingawa wadadisi wa mambo wanabainisha kuwa huu ni "woga wa kulazimishwa" baada ya Marekani kuingilia kati.
Mkono wa Trump na 'Mkwara' wa Rubio
Haijawa siri kwamba hali ilikuwa imefika pabaya. Mapema mwezi huu, Rais wa Marekani, Donald Trump, alijaribu kupatanisha mgogoro huo kwa kuweka saini mkataba wa amani kati ya DRC na Rwanda. Hata hivyo, mkataba huo ulionekana kama "kujenga nyumba juu ya mchanga" baada ya M23 kushambulia jimbo la Kivu Kusini siku moja tu baada ya makubaliano hayo, kitendo kilichotafsiriwa kama dharau ya wazi kwa Washington.
Kufuatia dharau hiyo, Waziri wa Mambo ya Nje wa Marekani, Marco Rubio, alitoa onyo kali (mkwara mzito) mnamo tarehe 13, akisisitiza kuwa Rwanda imekiuka Makubaliano ya Washington. Rubio alikaririwa akisema, "Tutahakikisha ahadi zilizotolewa kwa Rais wetu zinatekelezwa," kauli ambayo inaonekana imewafanya wafadhili wa M23 kutafakari upya msimamo wao. M23 wenyewe wamekiri wazi kuwa kuondoka huko kunatokana na maombi maalum kutoka Marekani.
Jirani Mwema au Zimwi Likujualo?
Kiini cha mgogoro huu bado kinabaki kuwa "mfupa uliomshinda fisi." Kinshasa imekuwa ikiinyooshea kidole jirani yake, Rwanda, kwa kuwafadhili M23. Ripoti za wataalamu wa Umoja wa Mataifa (UN) zinaunga mkono madai haya, zikikadiria kuwa takriban askari 4,000 wa Rwanda wapo ndani ya ardhi ya Congo kusaidia waasi hao. Hii ni idadi kubwa inayofanya vita hii kuwa ya kimataifa zaidi kuliko ya wenyewe kwa wenyewe.
Hatari kwa Ukanda wa Maziwa Makuu
Tukio hili lina umuhimu wa kipekee kwa Tanzania na nchi za Ukanda wa Maziwa Makuu. Mji wa Uvira uko mwambao wa Ziwa Tanganyika, umbali mfupi tu kutoka Bujumbura (Burundi) na unatazamana na Mkoa wa Kigoma nchini Tanzania. Machafuko yoyote katika eneo la Uvira yana athari za moja kwa moja kwa usalama wa Ziwa Tanganyika na yanaweza kusababisha wimbi kubwa la wakimbizi kuelekea Kigoma, kama ilivyowahi kutokea miaka ya nyuma.
Hali ni tete zaidi ikizingatiwa kuwa Burundi nayo imeingia mguu na njia kwenye mgogoro huu. Tangu Oktoba 2023, Burundi iliweka saini makubaliano ya kijeshi na DRC na kupeleka takriban askari 18,000 mpakani. Ikiwa M23 wangeendelea kusonga mbele, uwezekano wa vita kusambaa hadi Burundi ungekuwa mkubwa, jambo ambalo lingeweka eneo zima la Maziwa Makuu, ikiwemo Tanzania, katika hali ya tahadhari.
Machozi na Damu ya Wasio na Hatia
Wakati wanasiasa wakivutana mashati mezani, wananchi wa kawaida ndio wanaoumia. Takwimu zinatisha; zaidi ya raia 400 wameuawa katika machafuko ya hivi karibuni, na wengine zaidi ya milioni 7 wameyakimbia makazi yao kulingana na Shirika la UNHCR. Eneo hili lenye utajiri mkubwa wa madini limegeuka kuwa uwanja wa vita kwa zaidi ya makundi 100 ya wanamgambo yanayopigania rasilimali hizo, huku wananchi wakiambulia maumivu.
Ingawa M23 wametangaza kuondoka, serikali ya Congo bado ina mashaka na imesisitiza azma yake ya kurejesha udhibiti kamili wa Uvira. Je, huu ni mwanzo wa amani ya kudumu au ni 'nguvu ya soda' tu? Muda ndio utakaosema.