Hali ya hewa imechafuka katika duru za wanaharakati wa maadili na watetea uhai nchini Tanzania na ukanda wa Afrika Mashariki. Katika kile kinachoonekana kama 'kuvalia njuga' ulinzi wa tunu za kimaadili, Wadau wa Kutetea Uhai (Pro-life advocates) wametangaza vita ya wazi dhidi ya Muswada wa Ujinsia na Afya ya Kizazi wa Jumuiya ya Afrika Mashariki wa mwaka 2024 (EAC Sexual and Reproductive Health Bill 2024).
Kikosi hiki cha watetezi kimeazimia kufanya ziara kabambe ya kuzunguka nchi zote wanachama wa Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC). Lengo lao kuu ni moja tu: kushawishi wadau wengine na wabunge wa Bunge la Afrika Mashariki (EALA) kutupa kapuni muswada huo kabla hata haujafika mezani kwa ajili ya mjadala wa kina, wakidai kuwa ni sumu kwa mustakabali wa vizazi vijavyo.
Akizungumza jijini Dar es Salaam, kitovu cha biashara na harakati nchini, Mwenyekiti wa Shirika la Kutetea Uhai (Pro-life Tanzania), Bwana Emil Hagamu, alifafanua kwa kina sababu za msimamo wao mkali. Hagamu, ambaye ana uzito wa kipekee kama Mkurugenzi wa Shirika la Kimataifa la Human Life International (HLI) kwa Kanda ya Afrika (nchi zinazozungumza Kiingereza), alieleza kuwa muswada huo umesheheni vipengele vyenye utata ambavyo vinakinzana na asili ya Mwafrika.
"Hatutakaa kimya wakati maadili yetu yanateketea. Tutazunguka kila kona kushawishi wadau wasaidie muswada huu usifikishwe bungeni," alisisitiza Hagamu kwa uchungu. Hoja yake kuu inajikita kwenye kipengele kinachohamasisha matumizi holela ya vidhibiti mimba kwa wakazi wa Afrika Mashariki bila kujali umri wala jinsia zao. Hii inatafsiriwa na wadau hawa kama mlango wa kuwafundisha watoto wadogo mambo ya utu uzima kabla ya wakati, jambo ambalo ni mwiko katika tamaduni nyingi za Kitanzania.
Zaidi ya hapo, kumekuwa na wasiwasi mkubwa kuhusu vipengele vinavyolazimisha serikali wanachama kuimarisha mifumo ya huduma za afya ya uzazi bila kipingamizi. Bwana Hagamu alibainisha kuwa muswada huo unapigia debe suala la 'kufunga kizazi' kama sehemu ya kawaida ya uzazi wa mpango, jambo ambalo linaibua maswali mazito ya kiimani na kijamii.
Kioja kikubwa zaidi, kulingana na watetezi hawa, kipo kwenye suala la utoaji mimba. Muswada huo unadaiwa kuzitaka nchi wanachama kuhakikisha kuwa mwanamke aliyetoa mimba anapatiwa huduma za kitabibu bila maswali, na kibaya zaidi, mhudumu wa afya atakayekataa kutoa huduma zinazohusiana na mchakato huo kwa sababu za kiimani au kimaadili, atakuwa hatiani na anaweza kuhukumiwa faini kubwa.
"Hii ni mifano michache tu ya hatari iliyojificha kwenye muswada huu," aliongeza Hagamu. "Zamani jamii zetu zilikuwa na miiko na makatazo yaliyolinda mipaka ya kila mtu. Maadili ndiyo ilikuwa nguzo ya maisha yetu kulingana na umri na jinsia, lakini muswada huu unataka kubomoa misingi hiyo yote."
Katika hatua nyingine, Katibu wa shirika hilo, Bwana Godfrey Mkaikuta, ametoa rai kwa Watanzania na wanajumuiya wote kuunga mkono juhudi hizi za kupinga muswada huo. Kwa mujibu wa Mkaikuta, kupitishwa kwa sheria hiyo kutakuwa ni sawa na kuwapokonya wazazi na walezi mamlaka yao ya msingi ya kutoa malezi na miongozo kwa watoto wao.
"Tunaona kama muswada huu una ajenda ya siri ya kuvunja mila, desturi, tamaduni na imani ambazo ndizo utambulisho wa watu wa jumuiya yetu," alisema Mkaikuta kwa masikitiko.
Mkaikuta alikumbusha kuwa tunu za heshima, utii, adabu, huruma, upendo, na ujirani mwema—pamoja na ule utani wa kijiografia na kikabila ambao huleta mshikamano—ni vitu ambavyo haviwezi kupimwa kwa mizani ya sheria za kigeni. Imani kwa Mungu na maadili mema ndiyo yamekuwa yakidumisha amani na utulivu katika ukanda huu. Hivyo, msukumo wao wa kuzunguka kanda nzima unalenga kuamsha hisia hizi za asili ili kuzuia kile wanachoita "maafa ya kimaadili" yasiingie ndani ya Bunge la Afrika Mashariki.
Wakati mchakato huu ukiendelea, macho na masikio ya wadau mbalimbali yameelekezwa Arusha, makao makuu ya Jumuiya ya Afrika Mashariki, kuona iwapo nguvu ya watetea uhai itaweza kuzuia nguvu ya muswada huu ambao watetezi wake wanadai unalenga kuboresha afya ya uzazi na haki za binadamu. Ni mpambano wa 'nani mbabe' kati ya usasa na utamaduni wa asili.