Taarifa ya kuhuzunisha na kutia simanzi imeibuka kutoka Halmashauri ya Ushetu, iliyoko mkoani Shinyanga, ambapo watoto kumi na mmoja waliokuwa wakipatiwa matibabu ya ugonjwa hatari wa utapiamlo wanaripotiwa "kutoroshwa" na wazazi wao kutoka hospitalini. Kitendo hiki cha kushtua hakitokani na ukatili wa wazazi, bali kinatajwa kuchangiwa na hali duni ya kiuchumi na umaskini uliokithiri, ambapo wazazi hao walishindwa kumudu gharama za "kujilea" wenyewe—yaani chakula na malazi—kwa muda wote wa matibabu ya watoto wao.
Akifafanua kuhusu janga hili la kibinadamu, Afisa Lishe wa Halmashauri hiyo, Bwana Mohamed Mkoko, alitoa taarifa hiyo yenye uchungu leo. Alikuwa akizungumza mbele ya kikao muhimu cha tathmini ya lishe kwa robo ya kwanza ya mwaka wa fedha 2025/2026, kikao kilichofanyika katika viunga vya Shule ya Sekondari Kisuke.
Bwana Mkoko alitoa takwimu zinazoonyesha ukubwa wa tatizo la utapiamlo katika eneo hilo. Alisema kuwa katika kipindi hicho, kituo cha afya kilipokea na kuanza kuwahudumia jumla ya watoto 22 waliokuwa na viashiria vya utapiamlo mkali. Kati ya hao, watoto wanane walitoka nje ya mipaka ya halmashauri hiyo, ambapo sita walitokea mkoa jirani wa Tabora na wawili kutoka mkoa wa Kagera. Watoto 14 waliosalia walitoka ndani ya Halmashauri ya Ushetu.
Alifafanua zaidi kuhusu hatima ya wale watoto 14 wa nyumbani: kwa habari njema, wawili walipata nafuu na kuruhusiwa. Kwa habari mbaya, mtoto mmoja alifariki dunia kabla hata hajaanza kupokea matibabu rasmi. Cha kushtua zaidi ni kwamba, watoto 11 waliosalia ndio waliotoweka na wazazi wao. Bwana Mkoko alikiri kwamba jitihada za kuwatafuta watoto hao na wazazi wao zimegonga mwamba, na hakuna anayejua taarifa za mahali walipo. "Hatufahamu kama bado wazima au pengine wameshafariki dunia," alisema kwa masikitiko.
Kiini cha tatizo hili la wazazi kukimbia na watoto wagonjwa, kama alivyoeleza Afisa Lishe huyo, ni muda mrefu wa matibabu. Serikali inagharamia matibabu yenyewe ya mtoto. Bwana Mkoko alifafanua kwamba Serikali inatumia kiasi cha TZS 267,500 kwa ajili ya dawa na vyakula maalum vya kumtibu mtoto mmoja mwenye utapiamlo kwa kipindi chote anachokuwa wodini.
Hata hivyo, tatizo linaanza pale ambapo matibabu hayo yanachukua muda mrefu, wastani wa siku saba (wiki moja) hadi siku 21 (wiki tatu). "Kwa muda wote huo, mzazi au mlezi anatakiwa awepo hospitalini kumwangalia mtoto. Lakini sheria haimgharimii chakula na malazi mzazi. Hivyo, mzazi huyu anatakiwa 'ajilee' mwenyewe. Wanaposhindwa kumudu gharama hizi za chakula chao wenyewe kwa wiki mbili au tatu, huamua kutokomea na mtoto kusikojulikana," alifafanua Bwana Mkoko.
Kauli hiyo iliungwa mkono na Katibu Tawala wa Wilaya ya Kahama, Bi. Glory Absalum, ambaye alikiri kuwa mfumo uliopo una changamoto kubwa. Alisema si rahisi kwa mwananchi wa kawaida, hasa wale wanaotoka maeneo ya vijijini, kumudu gharama za kujihudumia mwenyewe (chakula na mahitaji mengine) kwa muda wote huo wa matibabu ya mtoto.
Bi. Absalum alibainisha kuwa takwimu za watoto 11 kutoroshwa kati ya 14 waliokuwa wodini (baada ya kutoa wawili waliopona na mmoja aliyefariki) inamaanisha kuwa asilimia 79 ya wazazi walikimbia matibabu. Alisema hii ni asilimia kubwa mno inayoashiria tatizo la kimfumo. Alipendekeza suluhisho la kudumu, akisema namna sahihi ya kutatua hili ni kuwa na "sehemu maalum ya ulekebishaji wa afya" (rehabilitation unit) katika hospitali ya wilaya. Alisema kitengo hiki kitasaidia kupunguza tatizo kwa kiwango kikubwa, kwani serikali itaweza kusaidia baadhi ya gharama za wazazi hao, na hivyo kuwapunguzia mzigo unaowafanya wakimbie.