Nchi za Afrika zimetakiwa kuweka mikakati thabiti na madhubuti ili kukabiliana na janga la utapiamlo pamoja na tatizo linaloendelea kuongezeka la ukosefu wa chakula na usawa. Onyo hili limetolewa na Naibu Waziri Mkuu na Waziri wa Nishati, Dk. Doto Biteko, alipokuwa akifungua Wiki ya 10 ya Taasisi ya Kilimo, Lishe na Afya jijini Dar es Salaam hivi karibuni. Dk. Biteko alisisitiza kuwa bila hatua za haraka na za pamoja, utapiamlo utaendelea kuwa janga kubwa barani Afrika.
Takwimu za kutisha zinaonesha kuwa mtu mmoja kati ya watano barani Afrika bado anakabiliwa na njaa, huku takribani asilimia 65 ya wananchi wakikabiliwa na ukosefu wa usalama wa chakula. Hii inamaanisha kuwa idadi kubwa ya Waafrika wanashindwa kumudu lishe bora inayohitajika kwa afya njema na tija. Dk. Biteko alieleza, "Hali hii inatisha na haikubaliki. Inahitaji hatua za haraka na za pamoja katika sekta za kilimo, lishe, na afya, ili kuhakikisha kila mtu, bila kujali kipato au mahali alipo, anapata chakula cha kutosha, salama, na chenye lishe."
Alifafanua kuwa suala la lishe si tu suala la afya, bali ni nguzo muhimu na ajenda ya maendeleo ya binadamu na uchumi barani Afrika. Licha ya maendeleo yaliyofikiwa, changamoto kama vile udumavu kwa watoto, ongezeko la uzito kupita kiasi, na athari mbaya za mabadiliko ya tabianchi kwenye kilimo bado zinakwamisha ukuaji na maendeleo.
Tanzania Yaweka Mikakati Madhubuti
Kwa upande wa Tanzania, Dk. Biteko alibainisha kuwa nchi inatekeleza mkakati wa kisekta wa pamoja unaojumuisha uwekezaji mkubwa katika kilimo kinachoangazia lishe. Mkakati huu unalenga kuunganisha moja kwa moja uzalishaji wa chakula na matokeo ya kiafya, sambamba na upanuzi wa huduma ya afya kwa wote. Alitaja ongezeko la asilimia saba ya vituo vya afya tangu mwaka 2021, pamoja na kuajiriwa kwa wahudumu wa afya ya jamii zaidi ya 137,000, ambao wanasaidia afya ya mama na mtoto, kinga dhidi ya magonjwa yasiyoambukiza, na matumizi ya teknolojia ya kidijitali katika huduma za afya.
Kilimo bado ni nguzo kuu ya uchumi wa Tanzania, kikichangia takribani asilimia 30 ya Pato la Taifa na kutoa ajira kwa zaidi ya asilimia 65 ya Watanzania. Ili kuimarisha sekta hii, serikali imeongeza uwekezaji wake kwa asilimia 29 katika bajeti ya Wizara ya Kilimo. Hii ni dhihirisho la dhamira ya Tanzania ya kuwa na mifumo ya kilimo inayozingatia lishe na mabadiliko ya tabianchi.
Kupitia Mpango wa Kitaifa wa Utekelezaji wa Lishe kwa Kushirikiana (NMNAP II), Tanzania inakabiliana na aina zote za utapiamlo kwa kuunganisha sekta mbalimbali ikiwemo kilimo, elimu, maji, na afya. Dk. Biteko alifafanua, "Tunapromoti uzalishaji na ulaji wa mazao yenye virutubisho vingi, hasa katika maeneo ya vijijini na yenye ukame, kulingana na hali za ikolojia za maeneo husika. Hii ni sehemu ya mkakati wetu wa kubadilisha mifumo ya chakula katika ngazi ya jamii."
Mchango wa Wadau wa Kimataifa
Marianne Young, Balozi wa Uingereza nchini Tanzania, alikiri kuwa wakulima duniani kote, ikiwemo Tanzania, wanakabiliwa na changamoto za mvua zisizotabirika na mabadiliko ya misimu ya kilimo. Hali hii inaweka shinikizo kubwa kwenye mifumo ya chakula na kusababisha matatizo tata ya kiafya. Alisema juhudi za pamoja zao zimewafikia mamilioni, kuanzia utoaji wa virutubisho kwa wanawake wajawazito milioni 6.7, hadi kuongeza kipato kwa zaidi ya biashara 60 za kilimo katika minyororo ya thamani kama chai, pamba, na mahindi. "Hii imeongeza ajira, kupunguza kudumaa katika maeneo lengwa, na kuvutia uwekezaji wa zaidi ya Dola za Kimarekani milioni 80 (takriban Shilingi za Kitanzania bilioni 200). Pia tunahimiza kilimo kinachozingatia mabadiliko ya tabianchi, kuboresha mifumo ya biashara kikanda, na kuwezesha biashara za Kitanzania kunufaika na masoko ya kaboni na mazingira," alifafanua Balozi Young.
Profesa Suneetha Kadiyala kutoka Chuo cha London cha Usafi wa Mazingira na Tiba ya Kitropiki, alieleza kuwa lengo la mkutano wao ni kujadili njia bora za kuimarisha lishe bora na kuweka mikakati ya pamoja ya kukabiliana na tatizo la utapiamlo. Alisisitiza kuwa juhudi za kupambana na udumavu zinapaswa pia kujumuisha kukabiliana na athari za mabadiliko ya tabianchi kwa uzalishaji wa chakula.
Shirika la Chakula Duniani la Umoja wa Mataifa (WFP) limeripoti kuwa ukosefu wa chakula cha kutosha na utapiamlo ni miongoni mwa changamoto zinazoendelea kuongezeka duniani kote. Ripoti hiyo inaonesha kuwa zaidi ya watu milioni 295 katika nchi 53 wanakabiliwa na njaa kali, jambo linalohitaji juhudi za pamoja za kimataifa kukabiliana nalo.