Katika kile kinachoonekana kama kuimarisha ukuta wa ulinzi wa fedha za walipa kodi, Ofisi ya Mdhibiti na Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali (CAG) imetangaza mkakati mpya na kabambe unaolenga kuwapa nguvu wananchi wa kawaida kuwa walinzi wa kwanza wa rasilimali za taifa. Mkakati huu unakuja wakati ambapo serikali ya Awamu ya Sita inaendelea kuelekeza mabilioni ya shilingi kwenye miradi ya kimkakati, huku hitaji la "Thamani ya Fedha" (Value for Money) likiwa ni wimbo wa taifa.
Hayo yamebainishwa mkoani Singida, katikati ya Tanzania, ambapo maafisa wa juu wa ofisi hiyo walikutana na waandishi wa habari kuwanoa kuhusu namna bora ya kuripoti masuala ya ukaguzi. Melchades Lwamlema, ambaye ni Mkaguzi Mwandamizi kutoka Kitengo cha Huduma za Kiufundi cha CAG, aliweka wazi kuwa zama za ofisi hiyo kufanya kazi peke yake zimepita.
Macho ya Wananchi: Kamera Mpya ya CAG
Akizungumza kwa niaba ya taasisi hiyo nyeti, Lwamlema alifafanua kuwa chini ya mpango mkakati wa miaka mitano wa Ofisi ya Taifa ya Ukaguzi (NAOT), lengo kuu ni kuhakikisha kuwa kila mwananchi anakuwa "Mkaguzi asiye rasmi". Hii inamaanisha kuwa jicho la mwananchi kijijini linatarajiwa kuona nyufa kwenye zahanati mpya au barabara inayojengwa chini ya kiwango na kutoa taarifa hizo moja kwa moja kwa CAG kabla fedha hazijapotea jumla.
"Tunataka kuondoa dhana kwamba ukaguzi ni kazi ya ofisi yetu pekee. Tunapanua wigo ili kumshirikisha mama lishe, bodaboda, na mwananchi yeyote yule anayeona harufu ya ubadhirifu kwenye eneo lake. Wananchi ndio waathirika wakuu wa miradi mibovu, hivyo lazima wawe mstari wa mbele kutoa taarifa," alisisitiza Lwamlema.
Hii ni hatua muhimu sana ikizingatiwa kuwa Tanzania ni nchi kubwa na miradi ya maendeleo inatekelezwa kila kona, kuanzia vijiji vya ndani kabisa vya Tandahimba hadi visiwa vya Ukerewe.
Usalama wa Watoa Taarifa
Suala la usalama limekuwa likiwatia hofu wananchi wengi wanaotaka kufichua uovu. Akijibu hofu hiyo, Lwamlema alihakikishia umma kuwa ofisi ya CAG imewekeza kwenye mifumo ya kisasa ya kidijitali na njia za siri ambazo zinamfanya mtoa taarifa asijulikane (anonymity).
"Tunalinda vyanzo vyetu kwa nguvu zote. Taarifa zinazotolewa kwa siri zitabaki kuwa siri, na hii itatusaidia sisi kama wakaguzi kunusa viashiria vya ufisadi mapema na kudhibiti upotevu wa fedha za umma kabla haujafika mbali," aliongeza.
Mafanikio ya Kimataifa na Ongezeko la Kaguzi
Katika kuonesha ufanisi wa ofisi hiyo, takwimu zinaonesha kuwa kumekuwa na ongezeko kubwa la kaguzi zilizofanyika. Lwamlema alibainisha kuwa kaguzi zimepanda kwa asilimia 68, ambapo kwa sasa wameweza kufanya kaguzi 600 ukilinganisha na idadi iliyokuwepo mwaka wa fedha wa 2020/2021.
Heshima ya Tanzania katika nyanja ya ukaguzi imepanda hadhi kimataifa. Ofisi ya CAG ya Tanzania sasa inaaminiwa kukagua taasisi kubwa duniani ikiwemo Umoja wa Mataifa (UN) na Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC). Hii ni ishara tosha kuwa viwango vya ubora wa ukaguzi vinavyotumiwa na Tanzania vinakidhi vigezo vya kimataifa, huku ikielezwa kuwa Tanzania inakaribia kuifikia Afrika Kusini ambayo imekuwa kinara wa viwango vya ubora barani Afrika.
Wanahabari kama Daraja
Akifungua mafunzo hayo kwa niaba ya CAG Charles Kichere, Mkaguzi Mkuu wa Nje (CEA) wa Mkoa wa Singida, Othman Jumbe, aliwataka waandishi wa habari kuwa kiungo imara. Alieleza kuwa ripoti za CAG mara nyingi huandikwa kwa lugha ya kitaalamu ambayo inaweza kuwa ngumu kwa mwananchi wa kawaida kuielewa, hivyo ni jukumu la vyombo vya habari "kuyatafuna" na kuyamega madudu hayo kwa lugha nyepesi ili umma uelewe haki zao na wajibu wa serikali.
"Kalamu zenu zina nguvu ya kubadilisha mtazamo na kuongeza uwajibikaji. Tunawategemea kufikisha ujumbe huu wa uwazi na uwajibikaji kwa Watanzania wote," alimalizia Jumbe.
Mpango huu mpya wa CAG unatazamiwa kuleta mapinduzi makubwa katika usimamizi wa rasilimali za umma, huku ikitarajiwa kuwa macho ya wananchi yatakuwa mwiba mkali kwa watendaji wa serikali wenye nia ovu ya kujinufaisha na "kula kwa urefu wa kamba zao."