Uwezekano wa maisha kuwepo katika mwezi wa Saturn, Enceladus, umezidi kuimarika baada ya kugunduliwa kwa molekuli mpya za kikaboni (organic molecules) zinazohusiana na maisha. Miaka 20 iliyopita, ugunduzi wa chembechembe za kikaboni katika mirija ya maji yaliyobubujika kutoka chini ya ardhi uliifanya Enceladus kuwa chanzo kinachoweza kuwa na maisha zaidi ya Dunia katika mfumo wetu wa jua.
Hivi karibuni, kulikuwa na wasiwasi kuwa chembechembe za kikaboni zilizogunduliwa hapo awali huenda zilisababishwa na mionzi ya anga kwenye uso wa mwezi huo, na siyo bahari yake ya chini ya ardhi. Hata hivyo, ugunduzi huu mpya wa molekuli tata za kikaboni umehuisha tena matumaini ya kupata maisha nje ya Dunia. Wanasayansi wanasema bado kuna haja ya kuendelea na utafiti.
Uthibitisho wa Vitu vya Ndani ya Mwezi
Shirika la Anga za Juu la Ulaya (ESA) lilitangaza kupitia jarida la kimataifa la Nature Astronomy kwamba uchambuzi wa data zilizokusanywa na chombo cha anga za juu cha Cassini ulithibitisha kuwa molekuli mpya na tata za kikaboni zinabubujika kutoka Enceladus.
Watafiti wa Cassini walieleza kuwa ugunduzi wa molekuli hizi ni ushahidi dhahiri kwamba bahari ya chini ya ardhi ya Enceladus inaendesha mchakato mgumu wa kemikali. Wanatabiri kuwa baadhi ya michakato hii inaweza kuwa sehemu ya mnyororo unaosababisha uundaji wa molekuli zinazohusiana na viumbe hai.
Enceladus ni mwezi wa sita kwa ukubwa wa Saturn na unajulikana kuwa na bahari iliyofichwa. Cassini iligundua mirija ya maji ikibubujika kutoka kwenye nyufa kwenye ncha ya kusini ya mwezi huo, nyufa zinazojulikana kama ‘tiger stripes’.
Timu ya utafiti ikiongozwa na Profesa Nozair Khawaja wa Chuo Kikuu Huria cha Berlin ilichambua data za Cassini zilizokusanywa hadi 2017. Cassini iligundua chembechembe za barafu kutoka Enceladus wakati ikipita kwenye pete ya E ya Saturn. Wanasayansi waligundua molekuli nyingi za kikaboni katika chembechembe hizo, zikiwemo viashiria vya amino asidi, ambazo huunda protini.
Kukataa Dhana ya Mionzi ya Anga
Changamoto moja ilikuwa uwezekano wa kwamba chembechembe za barafu katika pete ya Saturn zinaweza kubadilishwa na mionzi ya anga baada ya miaka mingi. Ili kupata jibu, watafiti walichunguza chembechembe za barafu 'safi' zilizobubujika hivi karibuni. Cassini ilipita moja kwa moja kupitia mirija ya maji mwaka 2008.
Ufunguo wa utafiti huu ulikuwa kasi ya kugongana. Chembechembe safi ziligonga zana ya Cassini ya Cosmic Dust Analyzer (CDA) kwa kasi ya kilomita 18 kwa sekunde. Khawaja alieleza kuwa, chembechembe zinapogonga polepole, barafu huunda mashada ya molekuli za maji ambayo huficha ishara za molekuli nyingine. Lakini zinapogonga haraka, CDA inaweza kunasa ishara za molekuli za kikaboni kabla ya maji.
Baada ya miaka mingi ya uchambuzi, watafiti walithibitisha kuwa molekuli za kikaboni zilizopatikana kwenye pete ya E zilikuwepo pia kwenye chembechembe za barafu zilizobubujika. Hii inathibitisha kwamba molekuli hizo hazikusababishwa na mionzi ya anga, bali zilitoka kwenye bahari ya chini ya ardhi ya Enceladus.
Safari Mpya na Matarajio ya Kibiashara
Ugunduzi huu mpya wa molekuli tata za kikaboni unaashiria kwamba kuna michakato migumu ya kemikali inayoendelea, ambayo inaweza kusababisha kuundwa kwa vitu vinavyohusiana na biolojia. Watafiti wanaamini kuwa haya ni mambo yanayounga mkono mpango wa ESA wa kutafuta dalili za maisha.
Kwa kutumia data za sumaku na mvutano, wanasayansi wanakadiria kuwa bahari ya Enceladus inaweza kuwa na kina cha hadi kilomita 10, ikifichwa chini ya safu ya barafu ya kilomita 40. Mvutano wa Saturn husababisha bahari hiyo kupata joto na kutoa mirija ya maji kwenye uso.
Ingawa utafiti wa sasa umetoa tu ushahidi usio wa moja kwa moja, Watafiti wa ESA wanatarajia mpango mpya wa uchunguzi wa Enceladus. Dkt. Jörn Helbert, Mkuu wa Kitengo cha Mfumo wa Jua wa ESA, alisema shirika hilo linapanga kuzindua uchunguzi mpya mwaka 2042. Mpango huo unajumuisha chombo cha mzunguko kitakachopita kwenye mirija ya maji na chombo cha kutua kitakachofanya utafiti katika eneo la tiger stripes. Khawaja anasema, "Enceladus ina kila kitu kinachohitajika kwa ajili ya maisha: maji, nishati, na molekuli tata za kikaboni. Ni wakati muafaka wa kutuma chombo cha kutafuta maisha."