Ni jambo la kawaida katika jamii kuona familia ambazo zimejaliwa kupata watoto wa jinsia moja tu; ima ni wavulana watupu au wasichana watupu. Kwa muda mrefu, wengi wameamini kuwa hali hii ni bahati nasibu tu. Hata hivyo, utafiti mpya na wa kina umefichua kuwa jinsia ya mtoto si suala la kubahatisha kwa asilimia 50/50, bali kuna sababu za kibiolojia na kinasaba zinazochangia mtiririko huu.
Utafiti huu mkubwa, ulioongozwa na wataalamu kutoka Shule ya Afya ya Umma ya Chuo Kikuu cha Harvard na kuchapishwa katika jarida mashuhuri la kimataifa la 'Science Advances' mnamo tarehe 18 Julai, umetoa mwanga kuhusu fumbo hili. Watafiti walichanganua data za familia na vinasaba vya zaidi ya wanawake 58,000 wa Marekani kati ya mwaka 1956 na 2015, wakihusisha zaidi ya watoto 146,000 waliozaliwa.
Matokeo ya utafiti yalionesha wazi kuwa kuna "upendeleo" fulani wa kijinsia katika baadhi ya familia. Kwa mfano, katika familia zenye watoto watatu au zaidi, idadi ya familia zilizokuwa na wavulana pekee au wasichana pekee ilikuwa kubwa kuliko ilivyotarajiwa kisayansi. Takwimu zilionyesha kuwa, familia iliyokuwa na wavulana watatu, uwezekano wa mtoto wa nne kuwa mvulana nao ulikuwa asilimia 61%. Vilevile, kwa familia yenye wasichana watatu, uwezekano wa mtoto wa nne kuwa msichana ulikuwa asilimia 58%. Asilimia hizi ziko juu zaidi ya kiwango cha kawaida cha bahati nasibu cha asilimia 50-53.
Sababu kuu mbili zilibainishwa kuchangia hali hii:
1. Umri wa Mama Wakati wa Kujifungua Mtoto wa Kwanza:
Utafiti uligundua kuwa kadiri mama anavyochelewa kupata mtoto wake wa kwanza, ndivyo uwezekano wa kuzaa watoto wa jinsia moja unavyoongezeka. Wanawake waliojifungua mtoto wao wa kwanza wakiwa na umri wa miaka 28 au zaidi walikuwa na uwezekano mkubwa kwa asilimia 13 wa kupata watoto wa jinsia moja mfululizo, ikilinganishwa na wale waliojifungua wakiwa na umri chini ya miaka 23.
2. Vinasaba vya Mama:
Kwa mara ya kwanza, wanasayansi wamethibitisha kuwepo kwa uhusiano kati ya mabadiliko maalum katika vinasaba (genes) vya mama na uwezekano wa kuzaa jinsia moja tu. Kwa mfano, waligundua mabadiliko katika jeni liitwalo 'NSUN6' lililopo kwenye kromosomu namba 10, ambalo lilihusishwa kwa kiasi kikubwa na uwezekano wa mama kuzaa watoto wa kike mfululizo. Hata hivyo, sifa nyingine kama rangi ya nywele, urefu, kundi la damu, au kabila hazikuonyesha uhusiano wowote na mwelekeo huu wa kijinsia.
Shiyuan Wang, mwanafunzi wa shahada ya uzamivu katika Chuo Kikuu cha Harvard aliyehusika na utafiti huu, alisema, "Uchambuzi huu unathibitisha kuwa jinsia ya mtoto haiamuliwi kwa bahati nasibu tupu. Kuna sababu za kibiolojia ambazo zinaweza kuathiri kwa kiasi fulani mtiririko wa kijinsia katika familia." Hivyo, sayansi sasa inaanza kutoa majibu kwa swali ambalo limekuwa likiulizwa na wengi kwa karne nyingi.