Kuaga dunia kwa Bibi Tabitha Siwale, mmoja wa wanawake mashuhuri waliohudumu katika Baraza la Mawaziri la kwanza chini ya uongozi wa Baba wa Taifa, Mwalimu Julius Kambarage Nyerere, ni pigo kubwa kwa historia ya Tanzania. Mama Siwale alikuwa mwanamke wa kwanza kushika wadhifa wa Waziri katika Wizara ya Ardhi na Maendeleo ya Makazi. Pia, alitumikia taifa kwa uadilifu kama Waziri wa Elimu kuanzia mwaka 1980 hadi 1982, kipindi ambacho alionyesha ujasiri na kujitolea kwa ajili ya maendeleo ya elimu nchini.
Katika kipindi chake madarakani, Bibi Siwale alisimamia kwa nguvu mageuzi muhimu katika sekta ya elimu. Alikuwa mstari wa mbele katika kupigania haki za watoto wa kike kupata elimu bora, hasa katika nyakati ambazo jamii haikuwa imeamka kikamilifu kuhusu umuhimu wa elimu kwa wasichana. Alisisitiza mara kwa mara kuwa elimu ni silaha madhubuti kwa ustawi wa taifa lolote na aliwahimiza sana wasichana nchini Tanzania kuchangamkia fursa ya elimu bure iliyotolewa na serikali.
Bibi Siwale alielewa fika changamoto zilizokuwepo kuhusu mtazamo wa jamii juu ya elimu ya mtoto wa kike. Alieleza kuwa zamani, wazazi wengi hawakuona haja ya kuwasomesha wasichana, wakiamini kuwa hatima yao ilikuwa ni kuolewa mapema. “Wakati ule, idadi ya wasichana mashuleni ilikuwa ndogo mno. Tulilazimika kufanya kazi ya ziada kuwahamasisha wazazi kutambua kuwa elimu ni haki ya kila mtoto, bila kujali jinsia yake. Tulisisitiza kuwa msichana anaweza kuolewa baadaye, lakini kwanza anapaswa kupata elimu,” alikumbuka Bibi Siwale katika mahojiano aliyofanya mwaka 2017. Alifurahia kuona jinsi mfumo wa elimu bure unavyotekelezwa leo umeongeza kwa kiasi kikubwa idadi ya wanafunzi wanaojiunga na shule, akisema kuwa ni hatua kubwa katika kuhakikisha elimu inawafikia wote nchini.
Zaidi ya kujitolea kwake katika elimu, Bibi Siwale alikuwa kiongozi mwenye msimamo thabiti na nidhamu ya hali ya juu katika kazi. Aliamini sana katika kujisomea na kujiandaa kikamilifu kabla ya kushiriki mikutano yoyote. “Nilikuwa nalala mapema ili niweze kuamka wakati wowote kusoma. Siwezi kamwe kuhudhuria mkutano bila kupitia kwa umakini nyaraka zote muhimu ili niwe na uelewa wa kina wa mada zitakazojadiliwa,” alisisitiza. Aliwatia moyo wanawake wote wenye nia ya kujiunga na siasa na uongozi kuwa jasiri na wasikubali kukata tamaa. Alithibitisha kwa mfano wake mwenyewe kuwa kuwa mwanamke hakuwezi kuwa kikwazo katika kutekeleza majukumu kwa ufanisi mkubwa.
Bibi Siwale alitoka katika familia iliyoheshimu sana elimu na uongozi. Baba yake, Mchungaji Wilfred Mwambenja, alikuwa mtu muhimu katika jamii yake, akifanya kazi kama mkalimani aliyesaidia mawasiliano kati ya jamii ya Wanyakyusa na wakoloni. Kupitia nafasi hiyo, baba yake alipata fursa ya kuwasomesha watoto wake, na hivyo Bibi Siwale akawa miongoni mwa wasomi wa kwanza kutoka jamii yake. Alisoma Shahada ya Kwanza katika Chuo Kikuu cha Nairobi nchini Kenya. Baada ya kurudi Tanzania, aliteuliwa kuwa Mbunge wa Viti Maalum na kisha akaaminiwa kushika nyadhifa mbalimbali za uwaziri katika serikali.
Katika mahojiano yake ya mwaka 2017, Bibi Siwale alitoa ushauri muhimu kwa Watanzania. Aliwaomba wale wanaonufaika na mikopo kutoka Bodi ya Mikopo ya Elimu ya Juu (HESLB) kuhakikisha wanarejesha mikopo yao kwa wakati ili kuwawezesha wengine pia kupata fursa hiyo. “Nasikia sasa kuna bodi ya mikopo kwa wanafunzi wa elimu ya juu. Ni muhimu watu wawe waaminifu na kurejesha mikopo ili vijana wengine nao wanufaike. Zamani hatukuwa na bodi ya mikopo, lakini sasa inapaswa kuwasaidia vijana kweli,” alisema. Pia aliwahimiza wanafunzi, hasa wasichana, kutumia muda wao vizuri kwa kusoma kwa bidii na kujituma badala ya kutegemea bahati nasibu.
Mchango wake mkubwa katika kupigania haki za wanawake ulitambuliwa na taifa. Mwaka 2017, Makamu wa Rais wa wakati huo, Mama Samia Suluhu Hassan (ambaye sasa ni Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania), alimtunuku Bibi Siwale tuzo maalum katika Tamasha la 14 la Jinsia lililoandaliwa na Mtandao wa Jinsia Tanzania (TGNP). Wanawake wengine mashuhuri waliopokea tuzo hiyo ni pamoja na Profesa Ruth Meena, Mama Anna Abdallah, na Profesa Esther Mwaikambo.
Urithi wa Bibi Siwale unaendelea kuishi. Yeye ni miongoni mwa wanawake waanzilishi waliofungua njia kwa wanawake wengine kushiriki katika siasa na uongozi nchini Tanzania. Mbali naye, wapo wanawake wengine ambao wameweka historia katika uongozi, kama vile Mama Getrude Mongella, aliyewahi kuwa Katibu Mkuu wa Mkutano wa Umoja wa Mataifa wa masuala ya wanawake mwaka 1995 na Waziri wa Ardhi, Maliasili na Utalii; Mama Asha-Rose Migiro, aliyekuwa Naibu Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa na Waziri wa Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Kimataifa; na Mama Anne Makinda, Spika wa kwanza mwanamke wa Bunge la Tanzania na Waziri wa Maendeleo ya Jamii, Jinsia na Watoto.
Katika maisha yake yote, Bibi Tabitha Siwale alisimama imara katika kutetea maendeleo ya elimu na haki za wanawake. Ameacha alama isiyofutika katika historia ya Tanzania. Mchango wake utaendelea kuwaongoza na kuwahamasisha vizazi vijavyo vya wanawake kujitokeza na kushiriki kikamilifu katika uongozi na maendeleo ya taifa letu.