Ukosefu wa Maarifa ya Uzazi Wazima Ndoto za Watoto wa Kike
Katika jamii nyingi za Kitanzania, ndoto za wasichana wengi zimekuwa zikikatishwa ghafla na janga la mimba za utotoni. Changamoto hii ni kikwazo kikubwa kwa maendeleo ya taifa na huchochewa na mchanganyiko wa mambo, ikiwemo ukosefu wa elimu sahihi ya afya ya uzazi, mila potofu, na ufinyu wa mawasiliano kati ya wazazi na watoto. Ikiwa ni mwendelezo wa uchambuzi wetu, tunaangalia jinsi ukosefu wa maarifa unavyowaweka wasichana katika hatari kubwa ya kupata ujauzito wakiwa bado watoto.
Simulizi ya Ana Msajiwa (21), mkazi wa Kijiji cha Nyashimba, Wilaya ya Magu mkoani Mwanza, ni mfano hai. Ana alipata ujauzito akiwa kidato cha nne, wakati ambao alikuwa na matumaini ya kufaulu na kujiunga na elimu ya juu. "Nilifanya mtihani wa taifa nikiwa mjamzito, lakini nilifaulu vizuri. Isivyo bahati, wakati matokeo yanatoka nilikuwa bado ninaendelea na ujauzito, jambo lililozima ndoto yangu ya kuendelea na masomo," anasimulia kwa huzuni.
Kama ilivyo kwa wasichana wengi, mimba hiyo ilimgharimu sana. Baba yake aliumia sana, na jamii nayo ilimkataa, ikimcheka na kumhesabu miongoni mwa waliopotoka. Maisha yake yalikuwa magumu zaidi baada ya kujifungua mapacha, ambapo kwa bahati mbaya mmoja wao alifariki dunia ndani ya mwezi mmoja. Leo, Ana ni mama wa mtoto mmoja mwenye umri wa miaka mitatu, ambaye analazimika kufanya kazi za ndani na biashara ndogo ili kujikimu. Licha ya maisha magumu, Ana anasema: “Kama ningepewa elimu ya afya ya uzazi mapema, ningekwepa yote haya.” Maono yake mapya ni kuhakikisha mtoto wake anapata elimu sahihi ili asije akarudia makosa yake.
Kiini cha Tatizo: Ukimya na Matokeo Yake
Dk. George Lugodisha, mtaalamu wa afya ya uzazi na muelimishaji wa jamii, anaelezea kiini cha tatizo kuwa ni ukimya wa wazazi. "Wazazi wengi hawana mazoea ya kuzungumza na watoto wao kuhusu afya ya uzazi. Vijana wanaishia kujifunza kutoka kwa marafiki, mitandao, au video zenye maudhui yasiyofaa,” anasema. Ukosefu huu wa taarifa sahihi unawafanya watoto wa kike kujiingiza katika uhusiano wa kimapenzi bila kujikinga.
Kwa mujibu wa takwimu za Wizara ya Maendeleo ya Jamii, Jinsia na Wanawake na Makundi Maalum, asilimia 11 ya wasichana wenye umri wa miaka 15 hadi 19 tayari wamewahi kujiingiza katika uhusiano wa kimapenzi, kiashiria cha hatari iliyopo mitaani na majumbani. Dk. Lugodisha anasema mimba za utotoni huleta mzigo mkubwa: kukakatishwa masomo, kuvunjika kwa ndoto, kuingia katika mazingira ya umaskini, na kukumbwa na unyanyapaa.
Wito kwa Wazazi na Viongozi wa Dini
Mzee Msajiwa, baba yake Ana, kwa huzuni anasema huenda alikosea mahali katika malezi. Hata hivyo, wananchi wengine wa Magu wanatoa wito wa wajibu kwa wazazi. Lydia Hugo anawaomba wazazi wenzake wawe karibu na watoto wao, kuwaeleza madhara ya mapenzi katika umri mdogo, kuwafundisha kuhusu mabadiliko ya miili yao, na hatari zinazowakabili. Francis Ferdinand anaongeza kuwa familia zenye watoto wengi bila mpangilio hukosa uwezo wa kuwalea kwa ukaribu, na hivyo kuwaacha wasichana kwenye hatari ya kushawishika.
Viongozi wa dini pia wameingia vitani. Askofu Philipo Mafuja wa Kanisa la AICT Mwanza anasema dini zote zina jukumu la kulea watoto katika njia ifaayo. Anasisitiza kuwa makanisa na misikiti hukutana na waumini kila wiki, hivyo ni jukumu la viongozi hao kuwafikia waumini wao madhabahuni na kutoa elimu ya kulinda maisha ya watoto. Askofu Mafuja anasema, "Elimu ya uzazi si jambo la aibu, bali ni agizo la kimungu kulinda maisha ya watoto."
Ili kupambana na tatizo hili la kijamii, kiuchumi na kimaadili, Daudi Amon, mtoa huduma za afya, anasisitiza elimu ya uzazi inapaswa kutolewa kote—kwenye shule, vyuo, kliniki, kliniki za wajawazito, na mikutano ya hadhara. Mimba za utotoni si vita ya mtu mmoja; inahitaji ushirikiano wa familia, shule, viongozi wa dini, wataalamu wa afya, na Serikali ili kujenga jamii yenye wasichana wenye uelewa, walio salama, na wenye ndoto hai.