Wahenga nchini Tanzania walisema, "Fahali wawili wakipigana, ziumiazo ni nyasi." Katika ulimwengu wa sasa, nyasi hizo ni makampuni ya kiteknolojia yanayojikuta katikati ya vuta nkuvute kati ya Marekani na China. Habari mpya iliyotua mezani kwetu hivi punde ni kuanzishwa kwa uchunguzi mzito dhidi ya kampuni ya Megaspeed International ya nchini Singapore, ambayo imekuwa mteja mkubwa zaidi wa kampuni ya Nvidia katika ukanda wa Kusini-Mashariki mwa Asia.
Serikali ya Marekani, kupitia vyombo vyake vya usalama, inaituhumu Megaspeed kwa kufanya "mchezo wa mlangoni" kwa kuzisafirisha kinyume cha sheria 'chips' za kisasa za Akili Mnemba (AI) kwenda nchini China. Kitendo hiki, kikithibitika, kitakuwa ni pigo kubwa kwa sera za Marekani zinazolenga kuzuia China kupata teknolojia ya juu inayoweza kutumika kijeshi.
Mkwanja Mrefu na 'Chips' Zilizopotea
Takwimu zinatisha! Tangu kuanzishwa kwake mwaka 2023 hadi mwezi Novemba mwaka huu, Megaspeed imetumia takriban Dola Bilioni 4.6 (takriban Shilingi za Kitanzania Trilioni 12.4) kununua vifaa kutoka Nvidia. Hii ni sawa na zaidi ya GPU 136,000, ambapo nusu yake ni zile za toleo jipya la 'Blackwell'. Ikumbukwe kuwa Rais Donald Trump ameweka msimamo mkali kuwa 'chips' hizi za Blackwell hazipaswi kuingia nchini China hata kwa dawa.
Hata hivyo, mkono wa sheria umegundua kitu cha ajabu. Wakati rekodi za kibiashara zinaonyesha kampuni hiyo iliingiza vifaa 136,000, maafisa wa Nvidia walipofanya ziara ya kushtukiza kwenye vituo vya data (data centers), walikuta 'chips' 86,000 tu. Swali kuu linaloumiza vichwa vya wachunguzi huko Washington ni: Ziko wapi 'chips' nyingine 50,000? Ingawa kampuni hiyo inadai zimehifadhiwa ghalani, wasiwasi ni kwamba zimeshavushwa siri siri hadi nchini China kupitia bandari za giza.
Uhondo wa Silicon Dar na Mtazamo wa Kitanzania
Wakati tukiwa hapa Dar es Salaam, kwenye kitovu chetu cha teknolojia kinachochipukia maarufu kama "Silicon Dar," sakata hili linatupa funzo kubwa. Dunia ya sasa inapigania "dhahabu mpya" ambayo ni nguvu ya uchakataji wa AI. Megaspeed imekuwa ikitumia mfumo wa "Neocloud," ambapo wanakodisha nguvu ya kompyuta kwa makampuni kama Alibaba ya China. Ingawa kukodisha huduma si kosa, Marekani inaona huu ni upenyo wa kijanja wa kuisaidia China kutumia teknolojia ambayo imewekewa vikwazo.
Uchunguzi zaidi umebaini kuwa baadhi ya picha za vituo vya data zilizotumiwa na Megaspeed kwenye ripoti zao za wawekezaji zinafanana na vituo vya data vilivyopo mjini Shanghai, China. Hii inazidisha mashaka kuwa Megaspeed ni "pacha" wa makampuni ya Kichina yanayofanya kazi chini ya mwamvuli wa Singapore.
Nini Kinafuata?
Ikiwa tuhuma hizi zitathibitika, Marekani huenda ikaweka sheria kali zaidi zinazozuia hata ukodishaji wa huduma za AI kwa nchi zilizowekewa vikwazo. Hii itabadili kabisa ramani ya biashara ya kidijitali duniani. Kwa sisi nchini Tanzania, ni muhimu kufuatilia mienendo hii kwani inaathiri upatikanaji wa vifaa vya kisasa vya TEHAMA na bei za huduma za 'Cloud' tunazotumia kila siku.