Katika kile kinachoonekana kama "akili ni nywele, kila mtu ana zake," vigogo wa teknolojia kutoka China wamegundua mbinu mpya na ya kijanja ya kukabiliana na rungu la vikwazo vya Marekani. Wakati serikali ya Washington ikiwa imefunga milango yote ya kuuza vipuri muhimu vya kompyuta (chips) kwenda China, makampuni kama Alibaba na ByteDance (wamiliki wa mtandao pendwa wa TikTok) wamehamishia 'jikoni' kwao katika nchi za Kusini Mashariki mwa Asia, hususan Singapore na Malaysia.
Hatua hii imekuja baada ya Marekani, katika jitihada za kudhibiti kasi ya China kwenye teknolojia ya Akili Mnemba (AI), kupiga marufuku uuzwaji wa 'chips' zenye uwezo mkubwa, ikiwemo zile za Nvidia H20, kwenda nchini China mwezi Aprili mwaka huu. Lengo lilikuwa kuwakwamisha Wachina wasiweze kutengeneza mifumo mikubwa ya lugha (LLMs) inayoshindana na ChatGPT.
Kukimbilia Uani kwa Jirani
Gazeti la Financial Times limeripoti kuwa badala ya kukaa na kulalamika, Wachina wameamua kutumia fedha zao kukodi vituo vya kuhifadhia data (Data Centers) vilivyopo Singapore na Malaysia. Nchi hizi hazijawekewa vikwazo na Marekani, hivyo zimejaa vipuri vya kisasa vya Nvidia.
Mtaalamu mmoja wa masuala ya data kutoka Singapore amekaririwa akisema, "Ili kutengeneza AI yenye akili, lazima uwe na vipuri vya nguvu (High-performance chips). Kufanyia kazi hiyo hapa Asia ya Kusini Mashariki ni halali kabisa kisheria."
Hii ni sawa na mtu aliyekatazwa kununua bia baa ya jirani, akaamua kumtuma rafiki yake wa mtaa wa pili amnunulie na kumhifadhia huko huko anywee. Wachina wanakodi seva (servers) huko, wanafanyia mafunzo (training) ya mifumo yao huko, na kisha wanatumia matokeo ya akili hiyo kwenye biashara zao duniani.
Sheria Zalegezwa, China Yapongeza
Wadadisi wa mambo wanasema mchezo huu umekuwa rahisi zaidi mwaka huu baada ya utawala wa Marekani kufuta sheria iliyojulikana kama "Diffusion Rule." Sheria hii ya zamani ilikuwa inajaribu kuzuia makampuni ya China kukodi seva za nje, lakini ilionekana kuwa ngumu kutekelezeka na Rais Trump (katika muktadha wa sera zake mpya au mabadiliko ya kiutawala yaliyotajwa) ameifutilia mbali, jambo lililofungua "chochoro" kwa makampuni haya.
Imbainika pia kuwa kampuni changa ya INF Tech ya Shanghai imeweza kupata zaidi ya vipuri 2,300 vya Nvidia kupitia washirika wao wa Jakarta, Indonesia. Mwezi Juni, iliripotiwa kuwa baadhi ya makampuni yalibebea data kwenye 'Hard Disks' na kuzipeleka Malaysia kimwili ili zikafanyiwe kazi huko. Hii ni "Bongo Dar es Salaam" style – kama njia ya mtandao imezibwa, tunapita na bodaboda!
DeepSeek na Huawei: Wabishi Waliobakia Nyumbani
Hata hivyo, si wote wamekimbilia nje. Kampuni inayokuja juu kwa kasi ya ajabu ya DeepSeek, ambayo imekuwa ikisifiwa kwa kutengeneza AI za gharama nafuu lakini zenye uwezo mkubwa, imeamua kupambana kutokea nyumbani China.
Siri yao? Walikuwa wajanja. Kabla vikwazo havijashika kasi, walikuwa wameshanunua na kuhifadhi stoo nzima ya vipuri vya Nvidia. Sasa wanatumia akiba hiyo kujiendesha. Zaidi ya hapo, wameungana na wababe wa teknolojia wa China, Huawei. Inaripotiwa kuwa Huawei imepeleka timu ya wahandisi wake wabobezi makao makuu ya DeepSeek yaliyopo Hangzhou ili kusaidia kutengeneza vipuri vyao wenyewe. Hii ni ishara kuwa China inataka kujitegemea 100% huko tuendako.
Changamoto ya Data Nyeti
Licha ya ujanja huu wa kwenda Singapore, kuna kikwazo kimoja: Sheria za China za ulinzi wa data. China hairuhusu data nyeti za raia wake au za serikali kutoka nje ya mipaka. Hivyo, makampuni yanalazimika kufanya kazi ya msingi (Pre-training) huko nje, lakini inapofika hatua ya kuweka data maalum za wateja (Fine-tuning), lazima warudi kufanyia kazi hiyo ndani ya China kwa kutumia vipuri vya ndani.
Hii imeleta mgawanyo wa kazi: Hatua ngumu ya kufundisha AI (inayohitaji nguvu kubwa) inafanyika nje kwa kutumia vipuri vya Marekani vilivyopo Singapore, huku hatua ya matumizi ya kawaida (Inference) ikifanyika China kwa kutumia vipuri vya ndani vinavyozidi kuboreshwa.
Kwa Watanzania na wafanyabiashara wa teknolojia, hii inatufundisha kuwa katika dunia ya utandawazi, vikwazo vinaweza kuchelewesha maendeleo lakini haviwezi kuyazuia kabisa. Vita hii ya kiteknolojia inaendelea kubadili ramani ya dunia, huku nchi za Asia zikigeuka kuwa viwanja vipya vya mpambano wa kiuchumi.