Wahenga walisema, "Adui wa adui yako ni rafiki yako." Msemo huu umepata uhalisia mpya katika viunga vya Silicon Valley baada ya kampuni mbili kubwa za teknolojia, ambazo kwa kawaida ni washindani wakubwa, kuamua kuweka tofauti zao pembeni ili kupambana na "jitu" linalotawala soko. Google na Meta (wamiliki wa Facebook, Instagram na WhatsApp) wameingia katika ushirikiano wa kimkakati wa kutengeneza jukwaa jipya la 'chips' za Akili Mnemba (AI) ili kuvunja utawala wa kampuni ya Nvidia.
Kwa mujibu wa ripoti kutoka shirika la habari la Reuters, miamba hii miwili inashirikiana chini ya mradi wa siri unaoitwa 'TorchTPU'. Lengo kuu ni kuhakikisha kuwa 'chips' maalum za Google zinazojulikana kama TPU (Tensor Processing Units) zinafanya kazi kwa ufanisi mkubwa na mfumo wa PyTorch unaomilikiwa na Meta.
Vita Dhidi ya 'CUDA' ya Nvidia
Ili kuelewa uzito wa habari hii, lazima tuelewe hali ya soko la sasa. Kampuni ya Nvidia imetawala soko la AI kwa zaidi ya asilimia 80, si tu kwa sababu ina 'chips' nzuri (GPU), bali kwa sababu ina mfumo wa programu uitwao CUDA. Mfumo huu umewafanya watengenezaji wa programu (developers) duniani kote—ikiwemo hapa Tanzania—kushindwa kuhama kwenda kwa washindani wengine kwa sababu programu zao zimefungwa kwenye CUDA (Vendor Lock-in).
Hapa ndipo Google na Meta wanapokuja na rungu. Wamegundua kuwa njia pekee ya kumwangusha Nvidia ni kuwafanya watengenezaji waweze kutumia programu wanayoipenda zaidi duniani (PyTorch) kwenye 'chips' za Google (TPU) bila usumbufu.
Mradi wa 'TorchTPU': Mkombozi wa Gharama?
Mradi huu wa 'TorchTPU' unalenga kuondoa vipingamizi vyote vinavyozuia makampuni kutumia chips za Google. Taarifa za ndani zinasema Google inapanga kufanya sehemu ya programu hii kuwa ya "Chanzo Huria" (Open Source), ili kuruhusu wabunifu wengi zaidi kuitumia na kuiboresha.
Kwa upande wa Meta, ushirikiano huu ni wa kimaslahi zaidi. Meta ni mmoja wa watumiaji wakubwa wa AI duniani, na wamekuwa wakitumia mabilioni ya fedha kununua 'chips' za Nvidia. Kwa kushirikiana na Google kuboresha TPU, Meta inalenga kupunguza gharama za uendeshaji (inference costs) na kupunguza utegemezi wao kwa Nvidia. Hii ni sawa na mfanyabiashara wa Kariakoo kuacha kutegemea msambazaji mmoja wa bidhaa na kuanza kutengeneza njia zake mwenyewe ili kushusha bei.
Kutoka 'Jax' Kwenda 'PyTorch'
Kwa muda mrefu, Google ilikuwa ikitumia mfumo wake wa ndani uitwao Jax na XLA kuendesha chips zake. Hata hivyo, dunia ya teknolojia imekimbilia zaidi kwenye PyTorch (iliyotengenezwa na Meta mwaka 2016). Google imegundua kuwa kuendelea kung'ang'ania Jax ni kujipiga risasi mguuni, hivyo wameamua "kufuata upepo" na kuboresha mifumo yao ili ikubaliane na PyTorch.
Mafanikio ya hivi karibuni ya mfumo wa 'Gemini 3' wa Google yameongeza sana mahitaji ya chips za TPU. Wataalamu wanasema chips hizi sasa zinaonekana kama mbadala sahihi wa GPU za Nvidia, na kinachokosekana ni daraja la kuziunganisha na watumiaji—daraja ambalo sasa linajengwa kupitia 'TorchTPU'.
Nini Maana Yake kwa Tanzania?
Hii ni habari njema kwa wabunifu wa mifumo ya AI nchini Tanzania na Afrika Mashariki. Ushindani huu utapelekea kushuka kwa gharama za kukodi seva na kuchakata data za AI (Cloud Computing). Ikiwa Google itafanikiwa kuifanya TPU kuwa rafiki kwa PyTorch, vijana wetu wanaotengeneza apps zinazotumia akili mnemba wataweza kuchagua huduma za bei nafuu zaidi badala ya kulazimika kutumia zile za Nvidia ambazo ni ghali.
Kama wahenga walivyosema, "Fahali wawili wakipigana, ziumiazo ni nyasi," lakini kwenye vita hii ya teknolojia, fahali hawa (Google na Meta vs Nvidia) wakipigana, mtumiaji wa mwisho ndiye anayefaidika kwa kupata bidhaa bora na za bei nafuu.