Hali ya hewa katika soko la kimataifa imechafuka kwa namna chanya, na rekodi mpya zimewekwa katika ulimwengu wa biashara za mtandaoni. Wakati Watanzania wengi wakichangamkia punguzo la bei la 'Black Friday' kupitia mitandao kama Jumia, Kikuu, na maduka ya Kariakoo wikiendi hii, huko nchini Marekani mambo yamekuwa ni "moto wa kuotea mbali".
Ripoti mpya kutoka kampuni ya uchambuzi wa data ya Adobe Analytics imefichua kuwa Ijumaa Nyeusi (Black Friday) ya mwaka huu imekuwa ya kihistoria. Wamarekani wametumia kiasi cha Dola bilioni 11.8 kufanya manunuzi mtandaoni. Ukibadilisha fedha hizi kwenda kwenye madafu yetu, tunazungumzia takriban Shilingi Trilioni 31.8 za Kitanzania. Hili ni ongezeko la asilimia 9.1 ukilinganisha na mwaka jana, ishara kuwa uchumi wa kidijitali unazidi kuimarika.
Roboti za AI: 'Machinga' wa Kidijitali
Kitu kilichowashangaza wengi mwaka huu si tu kiasi cha pesa kilichotumika, bali ni jinsi kilivyotumika. Kwa mara ya kwanza, Akili Mnemba (AI) imechukua nafasi kubwa katika kuwaongoza wateja kununua bidhaa.
Takwimu zinaonyesha kuwa matumizi ya vifaa vya AI wakati wa ununuzi yameongezeka kwa asilimia 805 ikilinganishwa na mwaka jana. Hii ni sawa na kusema, badala ya mteja kuhangaika kutafuta bidhaa mwenyewe, anamuagiza "roboti" amtafutie, amlinganishie bei, na amshauri cha kununua.
Hii imechangiwa na uzinduzi wa zana mpya za AI kama vile ‘Rufus’ kutoka Amazon na ‘Sparky’ kutoka maduka ya Walmart. Kampuni za Google, OpenAI, na Perplexity nazo hazikulala, zikiwa zimemwaga sokoni 'Wakala wa AI' (AI Agents) maalum kwa ajili ya msimu huu wa sikukuu.
Suzy Davidkhanian, mchambuzi kutoka eMarketer, anasema: "Kutafuta zawadi mtandaoni kunaweza kuumiza kichwa. Lakini mwaka huu, AI imefanya kazi hiyo kuwa nyepesi na ya haraka zaidi, ikiwaondolea wateja msongo wa mawazo."
Maduka ya Mtandaoni Yachekelea, Ya Mtaani Yalia
Wakati biashara za mtandaoni (E-commerce) zikirekodi ongezeko la asilimia 10.4 kwa mujibu wa Mastercard SpendingPulse, maduka ya kawaida (Brick-and-mortar) yameambulia ongezeko dogo la asilimia 1.7 tu. Hii ni salamu tosha kuwa watu wamechoka kupiga foleni na kusukumana madukani; wanataka faraja ya kununua wakiwa wamejilaza makochi mwao.
Bidhaa zilizopata soko zaidi ("Hot Cakes") ni pamoja na vifaa vya kielektroniki kama PlayStation 5 (PS5), Nintendo Switch, Apple AirPods, kadi za Pokemon, na vifaa vya kuchezea vya Lego. Hizi ni bidhaa ambazo hata hapa Bongo zimekuwa zikitafutwa sana msimu huu.
Kitendawili cha Uchumi: Pesa Nyingi, Bidhaa Chache
Licha ya matumizi haya makubwa, kuna upande wa pili wa shilingi ambao si mzuri sana. Ripoti ya kampuni ya Salesforce inaonyesha kuwa ingawa mauzo yamepanda thamani, idadi ya bidhaa zilizununuliwa (order volume) imeshuka kwa asilimia 1.
Hii inatokana na kupanda kwa bei za bidhaa kwa asilimia 7, hali inayochangiwa na ushuru (tariffs) na mfumuko wa bei. Yaani, watu wametoa pesa nyingi zaidi kupata vitu vichache. Hii inaonyesha kuwa waliofanya manunuzi makubwa zaidi ni watu wenye kipato cha juu ambao hawajaathiriwa sana na kupanda kwa gharama za maisha, wakati watu wa kipato cha chini wamebana matumizi.
AI Yachangia Trilioni 10 Marekani Pekee
Salesforce imekadiria kuwa teknolojia ya AI imeshawishi mauzo yenye thamani ya Dola bilioni 3 (Shilingi Trilioni 8.1) ndani ya Marekani pekee, na Dola bilioni 14.2 (Shilingi Trilioni 38.3) duniani kote. Hii inamaanisha kuwa bila AI, huenda rekodi hizi zisingefikiwa.
Somo kwa Wafanyabiashara wa Tanzania
Hali hii inatoa funzo kubwa kwa wafanyabiashara wetu nchini. Dunia inahama kutoka kwenye matangazo ya kawaida kwenda kwenye matumizi ya data na AI kumshawishi mteja. Wakati tunapoelekea 'Cyber Monday' (Jumatatu ya punguzo la mtandaoni) ambapo inakadiriwa mauzo yatafika Dola bilioni 14.2 (Shilingi Trilioni 38.3), ni wazi kuwa biashara isiyotumia teknolojia iko hatarini kupoteza soko.
Kama Wamarekani wameamua kumuachia "Machinga wa AI" awafanyie manunuzi, ni suala la muda tu kabla wimbi hili halijafika Afrika Mashariki kwa kishindo.