Hebu vuta picha uko zako Posta Mpya au Kariakoo jijini Dar es Salaam, mara ghafla linaipita gari pembeni yako likiwa tupu—hakuna dereva, hakuna abiria, wala hakuna utingo! Hii si filamu ya Science Fiction, bali ndiyo hali halisi inayoendelea huko Austin, Texas, ambapo tajiri namba moja duniani, Elon Musk, ameamua kufanya yake.
Bwana mkubwa huyo wa kampuni ya Tesla, kupitia mtandao wake wa kijamii wa X (zamani Twitter), ametangaza rasmi kuanza kwa majaribio ya 'Robotaxi'—magari yanayojiendesha yenyewe bila kuwa na mtu yeyote ndani. Hii ni hatua ya kijasiri ambayo imeacha midomo wazi wadau wengi wa teknolojia na uchumi duniani.
Kupaa kwa Hisa na "Pesa Ndefu"
Tangazo hilo limepokelewa kwa shangwe kubwa na wawekezaji wa Wall Street. Mara tu baada ya Musk kuposti video inayoonyesha gari hilo likikatiza mitaa bila dereva, thamani ya hisa za Tesla iliruka juu kama fataki.
Hisa zilipanda kwa asilimia 4.9 na kufikia bei ya Dola 481.37 (sawa na takriban Shilingi za Kitanzania Milioni 1.3 kwa hisa moja). Hiki ni kiwango cha juu zaidi kuwahi kufikiwa ndani ya mwaka mmoja. Ongezeko hili limeifanya Tesla kuwa na thamani ya sokoni ya Dola Trilioni 1.53 (sawa na takriban Shilingi Trilioni 4,131). Kwa lugha nyepesi, thamani ya kampuni hii pekee inazidi pato la taifa la nchi nyingi za Afrika zikiunganishwa pamoja.
Musk Avunja Rekodi ya Utajiri
Kama wahenga wasemavyo, "mwenye nacho huongezewa." Kupanda huku kwa hisa kumemfanya Elon Musk kuandika historia mpya. Utajiri wake binafsi umepaa na kuvuka Dola Bilioni 600 (sawa na takriban Shilingi za Kitanzania Trilioni 1,620).
Hii ni mara ya kwanza katika historia ya dunia kwa binadamu kumiliki kiasi hicho cha utajiri. Mbali na Tesla, mfuko wa Musk umetuna zaidi kutokana na kampuni yake ya anga za juu, SpaceX, ambayo hivi karibuni ilithaminiwa kuwa na thamani ya Dola Bilioni 800 (takriban TZS Trilioni 2,160) baada ya mauzo ya hisa za ndani. Musk anamiliki asilimia 42 ya SpaceX, na mipango ya kuiorodhesha soko la hisa (IPO) ifikapo 2026 inaweza kuongeza utajiri huo maradufu.
Vilevile, kampuni yake ya akili mnemba (AI) iitwayo xAI, iko kwenye mazungumzo ya kuvutia uwekezaji unaoweza kuipa thamani ya Dola Bilioni 230 (takriban TZS Trilioni 621).
Safari ya Robotaxi: Matumaini na Changamoto
Hatua hii ya Tesla ni sehemu ya mkakati mkubwa wa kuzindua mtindo mpya wa 'Cybercab' ifikapo mwaka kesho. Tofauti na majaribio ya mwezi Juni ambapo kulikuwa na dereva msaidizi (safety driver) kiti cha mbele, sasa Tesla wamejiamini na kuachia magari yajiendeshe yenyewe kabisa.
Seth Goldstein, mchambuzi wa masuala ya fedha kutoka Morningstar, anasema hatua hii inaenda sambamba na ahadi za Tesla na soko limeitikia vizuri. Hata hivyo, si kila kitu ni shwari.
Kuna changamoto kadhaa zinazomkabili Musk:
- Ajali: Takwimu zilizowasilishwa kwa Mamlaka ya Usalama Barabarani ya Marekani (NHTSA) zinaonyesha kuwa kufikia katikati ya mwezi Oktoba, magari ya majaribio ya Tesla huko Austin yalihusika katika ajali 7. Ingawa hazikuwa kubwa, wataalamu wanaonya kuwa kwa majaribio machache kiasi hicho, idadi hiyo inatisha.
- Sheria: Wakati Texas ikiwa na sheria rafiki, jimbo la California bado halijatoa kibali kwa Tesla kufanya majaribio ya bila dereva au biashara ya Robotaxi.
- Ushindani: Musk hayuko peke yake. Kampuni ya Waymo (inayomilikiwa na Google) na wababe kutoka China kama Baidu (Apollo Go) na WeRide tayari wameanza kutoa huduma hizi kibiashara na wanachuana vikali.
Licha ya changamoto hizo, wachambuzi kama Dan Ives wa Wedbush wanaamini Tesla itakuwa "Game Changer" (mabadiliko makubwa) kwenye ulimwengu wa AI na Roboti, huku akiweka lengo la hisa kufikia Dola 600. Kwa upande mwingine, wakosoaji kama Irene Tunkel wanaonya kuwa hii inaweza kuwa ni "puto la hewa" (bubble) linaloweza kupasuka wakati wowote, wakisisitiza kuwa faida kubwa ya Tesla bado inatoka kwenye kuuza magari ya umeme (EVs) na si hizi ndoto za Robotaxi.
Je, ungependa kupanda taksi isiyo na dereva ikikupitisha katikati ya foleni za Dar es Salaam? Muda utatuambia.