Kwa mara ya kwanza katika historia ya sayansi ya uzazi, watafiti nchini Marekani wamefanikiwa kuunda dawa ya kuzuia mimba kwa wanaume kwa njia ya mdomo, na kwa sasa dawa hiyo inaingia katika awamu muhimu ya pili ya majaribio ya kliniki kwa binadamu. Ugunduzi huu unatarajiwa kuleta mapinduzi makubwa katika njia za upangaji uzazi, ambapo kwa muda mrefu, mzigo mkuu umekuwa ukielekezwa kwa wanawake kupitia aina zaidi ya 20 za dawa za kuzuia mimba kwa njia ya mdomo zilizoidhinishwa na Shirika la Chakula na Dawa la Marekani (FDA). Dawa hii mpya inafanya kazi kwa kuzima kwa muda uwezo wa mbegu za kiume kurutubisha yai, na uzalishaji wa mbegu unarejea katika hali ya kawaida baada ya mwanaume kusitisha matumizi ya dawa hiyo. Inaaminika kuwa dawa hii itakuwa mbadala muhimu kwa njia zingine zinazopatikana kwa wanaume kama vile kondomu au upasuaji mdogo wa kufunga njia ya mbegu (vasektomi).
Kulingana na taarifa kutoka kwa wataalamu wa sayansi na teknolojia, timu ya watafiti mahiri iliyounganishwa, ikiongozwa na Profesa Debra Wolgemuth kutoka Chuo Kikuu cha Columbia, ambaye ni mtaalamu wa masuala ya genetics na ukuaji wa viumbe, na Profesa Gunda Georg kutoka Chuo Kikuu cha Minnesota, ambaye ni gwiji katika masuala ya dawa, kwa ushirikiano wa karibu na kampuni ya dawa ya Marekani iitwayo 'Your Choice Therapeutics', ndio waliofanikisha kuunda dawa hii ya kuzuia mimba kwa wanaume kwa njia ya mdomo. Matokeo ya utafiti wao wa kina yamechapishwa katika jarida la kimataifa la 'Nature Communications' mnamo Machi 13.
Timu hiyo ya watafiti imeeleza kuwa dawa hii mpya, inayojulikana kwa jina la kisayansi kama 'YCT-529', ni dawa ya kwanza ya aina yake kwa wanaume duniani ambayo inamezwa kwa njia ya mdomo na ina uwezo wa kudhibiti kwa muda uzalishaji wa mbegu za kiume, na hivyo kuzuia uwezekano wa kutokea kwa mimba.
Matokeo ya utafiti yaliyochapishwa katika 'Nature Communications' yanaonyesha kuwa watafiti walibuni dawa hii kwa kulenga protini muhimu mwilini iitwayo 'Retinoic Acid Receptor Alpha (Rarα)', ambayo ina uhusiano wa karibu sana na mchakato wa uzalishaji wa mbegu za kiume. Kwa kutumia teknolojia ya 'gene knockout' (mbinu ya maabara inayotumika kukandamiza utendaji wa jeni fulani ili kuelewa kazi yake), watafiti walithibitisha katika majaribio ya awali kwamba Retinoic Acid Receptor Alpha ina jukumu muhimu katika uzalishaji wa mbegu za kiume na ukuaji wa kiinitete kwa wanaume. Dawa ya YCT-529 imeundwa mahsusi ili kuzuia utendaji kazi wa protini hii ya Retinoic Acid Receptor Alpha.
Katika majaribio yaliyofanywa kwa wanyama, timu ya watafiti ilitoa dozi ya miligramu 10 (mg) za YCT-529 kwa panya dume 30 kwa muda wa wiki nne. Baada ya hapo, walifuatilia kwa karibu hali ya mbegu za kiume kwenye korodani za panya hao kwa vipindi tofauti vya muda. Walipofanya ulinganisho wa idadi ya mbegu za kiume kati ya siku ya kwanza na wiki ya nne ya matumizi ya dawa, waligundua kupungua kwa kiasi kikubwa sana kwa idadi ya mbegu. Panya dume kumi waliopokea dawa walishirikiana na panya jike kwa muda wa wiki mbili, lakini nusu yao hawakuweza kusababisha mimba. Walipoongeza kiwango cha dawa hadi miligramu 20, ni panya dume mmoja tu kati ya 15 ndiye aliweza kusababisha mimba baada ya kushirikiana na panya jike. Watafiti walielezea matokeo haya kama "ukandamizaji wa uwezo wa uzazi karibu na asilimia 100".
Jambo la kushangaza ni kwamba baada ya panya dume kusimamisha matumizi ya dawa, uwezo wao wa uzazi ulianza kurejea tena. Takriban wiki nane baada ya kusimamisha dawa, uwezo wa kuzalisha mbegu za kiume ulirejea kwa panya 6 kati ya 10. Kufikia wiki ya 12, panya dume wote isipokuwa mmoja walikuwa wamerudisha uwezo wao kamili wa uzazi.
Baadaye, timu hiyo ya watafiti ilitumia dawa hiyo hiyo kwa nyani, ambao ni jamii ya wanyama wanaofanana sana na binadamu katika biolojia yao ya uzazi, ili kuthibitisha zaidi athari za kuzuia mimba. Matokeo yalionyesha kuwa idadi ya mbegu za kiume ilipungua kwa kiasi kikubwa ndani ya wiki mbili tu baada ya nyani kuanza kupokea dawa. Hata hivyo, ilichukua muda mrefu zaidi, takriban wiki 10 hadi 15, kwa idadi ya mbegu za kiume kurejea kabisa katika hali ya kawaida baada ya nyani kusimamisha matumizi ya dawa. Watafiti waliripoti kuwa hawakuona madhara yoyote mabaya au yasiyo ya kawaida katika kundi hilo la majaribio la nyani.
Timu ya watafiti ilisema kwa matumaini, "Utafiti huu wa awali umethibitisha kwa kiasi kikubwa kuwa dawa ya YCT-529 inafaa kwa kuendelea na majaribio kwa binadamu." Waliongeza kuwa kampuni ya Your Choice Therapeutics ilifanikiwa kukamilisha awamu ya kwanza ya majaribio ya kliniki ya YCT-529 mwaka jana, ambapo ilithibitishwa kuwa dawa hiyo ni salama kwa wanaume. Kwa sasa, kampuni hiyo inaendelea na awamu ya pili ya majaribio ya kliniki ambayo inalenga kupima zaidi usalama wa dawa na kubaini ufanisi wake katika kuzuia mimba kwa wanaume.
Profesa Georg, ambaye aliongoza utafiti huu muhimu, alisisitiza umuhimu wa ugunduzi huu kwa kusema, "Dawa salama na yenye ufanisi ya kuzuia mimba kwa wanaume itawapa wanaume uhuru zaidi katika maamuzi yanayohusu uzazi wao." Aliongeza kuwa dawa hii inaweza kuwa "chaguo ambalo litaruhusu mgawanyo sawa wa majukumu kati ya wanawake na wanaume katika upangaji wa familia." Ugunduzi huu unaweza kuwa na athari kubwa katika jamii kwa kuwapa wanaume jukumu kubwa zaidi katika upangaji uzazi na kupunguza mzigo ambao kwa muda mrefu umekuwa ukielekezwa kwa wanawake pekee.