Wanasayansi wamegundua mbinu ya kipekee na bunifu inayotumia damu ya binadamu kama sehemu ya mkakati wa kupambana na malaria, ugonjwa hatari unaosababishwa na vimelea vya Plasmodium na kuenezwa kwa njia kubwa na mbu wa kike wa Anopheles. Ugunduzi huu unaweza kuleta mapinduzi katika njia tunazopambana na ugonjwa huu unaoathiri mamilioni ya watu duniani, hasa katika nchi za Afrika Kusini mwa Sahara ikiwemo Tanzania.
Kwa mujibu wa taarifa iliyotolewa na shirika la habari la Ulaya (Euronews) mnamo Machi 27, watafiti wamefanya ugunduzi wa kushangaza. Wamegundua kuwa dawa ambayo kwa kawaida huagizwa kwa watu wanaougua magonjwa adimu ya kurithi ina uwezo wa kuwa na sumu kwa mbu wa malaria.
Utafiti huu muhimu, ambao matokeo yake yamechapishwa katika jarida mashuhuri la kimataifa la Science Translational Medicine, unaeleza jinsi timu ya wanasayansi ilivyofanya majaribio kwa kutumia dawa iitwayo nitisinone. Dawa hii hutolewa kwa kawaida kwa watu wenye matatizo adimu ya kijeni ambapo miili yao haiwezi kumeng'enya baadhi ya amino asidi kwa ukamilifu. Nitisinone hufanya kazi kwa kuzuia vimeng'enya fulani mwilini, hivyo kuzuia mkusanyiko wa bidhaa zenye madhara zinazohusika na ugonjwa huo adimu.
Matokeo ya majaribio yaliyofanywa na wanasayansi hao yalionyesha kuwa mbu wa malaria wanaponyonya damu iliyo na kiwango fulani cha nitisinone, dawa hiyo inazuia utendaji kazi wa vimeng'enya vyao muhimu kwa umeng'enyaji wa damu. Hali hii inawafanya mbu wasiweze kumeng'enya damu vizuri wanapoinyonya kutoka kwa binadamu aliyetumia dawa hiyo. Kama matokeo, mbu walionywa damu yenye nitisinone hupoteza uwezo wa kuishi kwa muda mrefu na hufa haraka.
Profesa Lee Haines kutoka Chuo Kikuu cha Notre Dame nchini Marekani, ambaye ni mmoja wa waandishi wakuu wa utafiti huo, alieleza umuhimu wa ugunduzi huu: “Njia moja madhubuti ya kuzuia kuenea kwa magonjwa yanayoambukizwa na wadudu ni kuwafanya wadudu wanaonyonya damu ya wanyama na binadamu kuwa na sumu. Matokeo ya utafiti wetu yanaonyesha kuwa kutumia nitisinone kunaweza kuwa nyenzo mpya muhimu sana na ya ziada katika mikakati yetu ya kudhibiti magonjwa yanayoenezwa na wadudu kama vile malaria.”
Ugunduzi huu unafungua milango mipya katika vita dhidi ya malaria. Badala ya kulenga moja kwa moja vimelea vya malaria ndani ya binadamu au kujaribu kuwaua mbu kwa dawa za kawaida, mbinu hii inalenga kuathiri mbu wenyewe kwa kuingilia mfumo wao wa umeng'enyaji wa damu. Hata hivyo, watafiti wanasisitiza kuwa bado kuna kazi nyingi inahitajika kufanywa ili kubaini usalama na ufanisi wa kutumia nitisinone kwa njia hii katika mazingira halisi, pamoja na athari zake zinazowezekana kwa mazingira na viumbe wengine.
Inafaa kukumbuka kuwa malaria ni tatizo kubwa la afya ya umma nchini Tanzania, inayoathiri watu wa rika zote, hasa watoto wadogo na wanawake wajawazito. Mikakati yoyote mipya inayoweza kusaidia kupunguza maambukizi na vifo vinavyosababishwa na ugonjwa huu inapaswa kukaribishwa na kufanyiwa kazi kwa haraka. Ugunduzi huu wa kutumia dawa inayoua mbu kupitia damu ya binadamu unaweza kuwa na manufaa makubwa katika juhudi za kutokomeza malaria nchini Tanzania na duniani kwa ujumla.