Silaha mpya imegunduliwa kutoka kwenye udongo ambayo inaweza kupambana na bakteria sugu dhidi ya viuavijasumu (antibiotic-resistant bacteria). Mhusika mkuu wa ugunduzi huu ni bakteria wa udongo ambaye kwa muda mrefu amekuwa akitengeneza dawa zenye nguvu mara 100 kuliko viuavijasumu vya kawaida, lakini hakuna aliyelijua hilo. Hii ni kwa sababu wanasayansi walikuwa wakiangalia bidhaa ya mwisho badala ya kiambato cha awali cha mchakato wa utengenezaji.
Watafiti kutoka Chuo Kikuu cha Warwick nchini Uingereza, wakiongozwa na Profesa Gregory Challis, walichapisha ripoti yao katika jarida la kimataifa la Journal of the American Chemical Society (JACS) mnamo Oktoba 27, wakidai "wamegundua kiambato kipya cha kuzuia vimelea kutoka kwa Streptomyces coelicolor (bakteria wa udongo) ambacho kinaweza kuua bakteria sugu."
🧪 Kugundua Mtengenezaji Asiyeonekana
Wanasayansi wamekuwa wakitafuta jibu la upinzani wa viuavijasumu (antimicrobial resistance – AMR) katika asili, kama vile ugunduzi wa penicillin na Fleming kutoka kwenye kuvu (mold).
Watafiti wa Profesa Challis walirudi kwenye Streptomyces (bakteria wa udongo) ambaye tayari alijulikana kutengeneza viuavijasumu vya asili, ikiwemo methylenomycin A, tangu 1965. Kama ilivyotarajiwa, methylenomycin A haikuwa na ufanisi dhidi ya bakteria sugu wa leo.
Watafiti walichambua hatua mbalimbali za mchakato wa bakteria wa udongo wa kutengeneza methylenomycin A. Waligundua kiambato cha kati kiitwacho premethylenomycin C lactone ambacho kilikuwa na shughuli ya kuzuia vimelea mara 100 zaidi ya bidhaa ya mwisho. Dutu hii iliua bakteria sugu ambao ni vigumu kuwatibu hata kwa kiasi kidogo sana. Kwa maneno mengine, kiambato cha malighafi cha kutengeneza dawa kilikuwa na uwezo wa matibabu kuliko dawa yenyewe iliyouzwa na makampuni ya dawa.
Profesa Challis aliliambia Nature kwamba, "Binadamu kwa kawaida hutegemea bidhaa ya mwisho ya evolution kuwa ndiyo dawa bora zaidi, na kiambato cha kati huonekana kama hakina ufanisi." Aliongeza, "Ugunduzi huu ni mfano bora wa kuonyesha kwamba evolution inaweza kuwa kama 'fundi wa saa kipofu' (blind watchmaker)."
💀 Hatari ya AMR na Uthibitisho wa Nguvu
Shirika la Afya Duniani (WHO) lilionya mwezi uliopita kwamba kushindwa kudhibiti AMR kunaweza kusababisha vifo vya watu milioni 39 katika miaka 25 ijayo.
- Upinzani Imara: Kiambato cha premethylenomycin C lactone kilifanikiwa kuua Staphylococcus aureus (staph) na Enterococcus faecium (ambao husababisha maambukizi hatari ya damu na mkojo), ambao bidhaa ya mwisho haikuweza kuudhibiti.
- Kiwango Kidogo: Kiwango cha chini kabisa kinachohitajika cha premethylenomycin C lactone kuua Staphylococcus aureus sugu ilikuwa 1 µg kwa mL (microgram), ikilinganishwa na 256 µg ya bidhaa ya mwisho (methylenomycin A). Kiambato hiki kilikuwa na uwezo wa kuua bakteria kwa kiwango kidogo sana kuliko Vancomycin, ambayo ni 'dawa ya mwisho' inayotumiwa kutibu maambukizi ya enterococcus.
Kuzuia Upinzani Mpya
Watafiti pia walifanya jaribio la kuthibitisha kama premethylenomycin C lactone inaweza kusababisha upinzani mpya wa viuavijasumu. Katika jaribio la siku 28, bakteria waliopewa Vancomycin walizoea dawa hiyo na kuanzisha mutation (mabadiliko ya jeni), na kuhitaji mara 8 ya dozi ili kuwadhibiti.
Lakini kiwango cha premethylenomycin C lactone kinachohitajika kuua bakteria hakikubadilika kwa muda wote wa siku 28 za jaribio.
Utafiti wa Biashara na Mustakabali
Utafiti huu, ambao ulianza kama utafiti wa kimsingi wa kuondoa genes za enzyme moja baada ya nyingine, sasa umeingia kwenye utafiti wa kibiashara. Watafiti, wakishirikiana na Chuo Kikuu cha Monash cha Australia, tayari wamechapisha njia ya uzalishaji mkubwa wa kiambato hicho mwezi Julai.
Watafiti wanataka kujua jinsi kiambato hicho kinavyofanya kazi kwenye seli za bakteria. Profesa Lona Alkhalaf, mwandishi mwenza, alisema, "Bado hatujui haswa wapi molecule hii inalenga," akisisitiza, "Kuelewa utaratibu wake na sumu yake kutaturuhusu kubuni kiambato kinachofanana ambacho kinadumisha uwezo wake wa kuzuia vimelea huku tukiondoa sumu kwa binadamu."