Hali ya sintofahamu na 'kutunishiana misuli' imetawala mkutano wa wakuu wa nchi ishirini tajiri duniani (G20) unaoendelea nchini Afrika Kusini. Katika kile kinachoonekana kama historia mpya tangu kuanzishwa kwa umoja huo mwaka 1999, vigogo watatu wazito wa dunia—Rais wa Marekani, Rais wa China, na Rais wa Urusi—wote kwa pamoja wamegoma kukanyaga ardhi ya Afrika Kusini kushiriki mkutano huo.
Hata hivyo, wahenga walisema, "Kuvunjika kwa mwiko si mwisho wa mapishi." Licha ya 'mgomo baridi' wa mataifa hayo makubwa (Superpowers), mwenyeji wa mkutano huo, Rais Cyril Ramaphosa wa Afrika Kusini, ameamua "kulia nao sahani moja" kwa kufanya maamuzi ya kimkakati yaliyowashangaza wengi ili kulinda heshima ya bara la Afrika.
Azimio la Mapema: Mbinu ya 'Kuziba Ufa'
Kinyume na mazoea ya miaka yote ambapo azimio la pamoja (Joint Declaration) hutolewa siku ya mwisho ya mkutano baada ya majadiliano marefu, safari hii Afrika Kusini imegeuza kibao. Wizara ya Uhusiano wa Kimataifa ya nchi hiyo imetangaza kupitishwa kwa 'Azimio la G20 la Afrika Kusini' mapema kabisa, siku ya kwanza ya mkutano (Jumatano).
Hatua hii inatafsiriwa na wachambuzi wa diplomasia kama mbinu ya kuonesha umoja na kuzima minong'ono ya mgawanyiko iliyoletwa na kutokuwepo kwa viongozi wakuu. Msemaji wa Rais wa Afrika Kusini, Vincent Magwenya, alikaririwa akisema, "Ingawa ni kawaida azimio kuja mwishoni, safari hii tumekubaliana kwa kauli moja kulipitisha mwanzoni kabisa kama ajenda kuu."
Azimio hilo lenye kurasa 30 na vipengele 122, limegusa maeneo nyeti yanayohusu mustakabali wa dunia na hasa bara la Afrika. Limeahidi juhudi za kutafuta amani ya kudumu katika maeneo yenye migogoro mikali kama Sudan, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC)—ambayo ni jirani wa karibu wa Tanzania—pamoja na Ukanda wa Gaza na Ukraine. Hili ni jambo la faraja kwa Ukanda wa Maziwa Makuu ambao umekuwa ukitaabika na vita vya mara kwa mara.
Trump vs Ramaphosa: Vita ya Maneno na Itifaki
Mvutano mkubwa zaidi umeibuka kati ya Rais wa Marekani, Donald Trump, na serikali ya Pretoria. Trump, ambaye amekuwa akimtuhumu Ramaphosa kwa ubaguzi dhidi ya wakulima wa kizungu nchini humo, aliandika kwenye mitandao ya kijamii kuwa kufanyika kwa G20 Afrika Kusini ni "aibu tupu" na akatangaza kususia.
Mambo hayakuishia hapo. Serikali ya Trump ilijaribu kuweka 'kauzibe' kwa kutuma ujumbe kupitia ubalozi wake kuwa haitaunga mkono azimio lolote la pamoja lisilo na baraka zao, ikitaka itolewe taarifa ya mwenyekiti pekee. Lakini Ramaphosa, akionesha ujasiri wa 'Simba wa Afrika', aligoma kuyumbishwa na vitisho hivyo na kusimamia kupitishwa kwa azimio hilo la pamoja.
Kilele cha mgogoro huu wa kidiplomasia kinatarajiwa kuwa siku ya kufunga mkutano. Marekani, ambayo ndiyo itakuwa mwenyeji wa G20 mwaka 2026, ilipaswa kupokea kijiti cha uwenyekiti. Hata hivyo, kwa dharau, Marekani ilipanga kutuma 'Kaimu Balozi' (afisa wa ngazi ya chini) kupokea kijiti hicho.
Waziri wa Mambo ya Nje wa Afrika Kusini, Ronald Lamola, ameweka msimamo wazi: "Hatutakabidhi uwenyekiti kwa Kaimu Balozi. Marekani inapaswa kutuma mtu mwenye hadhi, iwe ni Mkuu wa Nchi, Waziri, au Mjumbe Maalum wa Rais. Vinginevyo, makabidhiano yatafanyika kimya kimya ofisini, si mbele ya hadhara." Hii ina maana kuwa sherehe za kitamaduni za kupokezana kijiti hazitafanyika Jumapili hii, jambo ambalo ni nadra kutokea.
Korea Kusini Kuwa Mwenyeji 2028
Katika hatua nyingine muhimu iliyoainishwa kwenye azimio hilo, imethibitishwa rasmi kuwa Korea Kusini itakuwa mwenyeji wa mkutano wa G20 mwaka 2028. Kabla ya hapo, mkutano utafanyika Marekani (2026) na Uingereza (2027).
Licha ya mawimbi haya ya kisiasa, nchi wanachama wamekubaliana kuongeza kasi ya matumizi ya nishati safi na kushughulikia mzigo wa madeni unaozielemea nchi zinazoendelea, suala ambalo limekuwa likipigiwa kelele sana na mataifa ya Afrika.
Tukio hili linaacha funzo kubwa kidiplomasia: Afrika Kusini imeonesha kuwa inaweza kusimama imara na kutetea hadhi yake na ya bara la Afrika, hata pale inaposutwa na mataifa yenye nguvu kubwa kiuchumi na kijeshi duniani.