Wahenga walisema, "Fahali wawili wakipigana, ziumiazo ni nyasi," lakini katika ulingo wa kidiplomasia wa Asia Mashariki, fahali wanapopigana, meza za mikutano ndizo hupinduliwa. Hali ya hewa ya kisiasa kati ya mataifa makubwa ya Asia—China, Japan, na Korea Kusini—imechafuka ghafla, huku mpango wa Japan wa kuandaa mkutano wa kilele wa nchi hizo tatu mwezi Januari mwakani ukigonga mwamba mzito.
Kwa mujibu wa taarifa za 'chini ya kapeti' zilizovuja kupitia shirika la habari la Kyodo, serikali ya Beijing imekataa katakata ombi la Tokyo la kufanya mkutano huo mapema mwakani. Sababu kuu? Hasira ya China dhidi ya kauli nzito zilizotolewa na Waziri Mkuu wa Japan, Sanae Takaichi.
Mzizi wa Fitina: Kauli ya Taiwan
Mzozo huu mpya unatokana na "ulimi kuteleza" au labda msimamo wa makusudi wa Waziri Mkuu Takaichi. Mnamo tarehe 7 mwezi huu, akiwa bungeni, Takaichi alitamka maneno ambayo yaliichoma China moyoni. Alidokeza uwezekano wa Japan kutumia "haki ya kujilinda ya pamoja" (collective self-defense) endapo kutatokea dharura au vita nchini Taiwan.
Kwa China, ambayo inaitambua Taiwan kama sehemu ya himaya yake isiyoweza kutenganishwa, kauli hii ilikuwa ni sawa na kumwagia petroli kwenye moto. Beijing inaona matamshi haya kama kuingilia uhuru wake wa ndani na uchokozi wa wazi.
Kama ishara ya kutoridhishwa, China imeanza kuchukua hatua za "kuchapa viboko" kidiplomasia. Tayari imeahirisha mkutano wa Mawaziri wa Utamaduni wa nchi hizo tatu uliopangwa kufanyika Macau tarehe 24 mwezi huu. Hali kadhalika, katika mkutano wa G20 unaoendelea nchini Afrika Kusini, imeripotiwa kuwa hakuna ratiba yoyote ya Waziri Mkuu wa China kukutana na mwenzake wa Japan, jambo ambalo ni ishara tosha ya "kuniunia" kidiplomasia.
Ratiba ya Mkutano Yageuka 'Kichwa cha Mwendawazimu'
Japan, ambayo ndiyo mwenyekiti wa zamu wa mkutano huo wa utatu, ilikuwa na matumaini ya kukamilisha kikao hicho ndani ya mwaka huu. Hata hivyo, kutokana na ratiba ngumu za bunge la Japan, walipendekeza Januari mwakani. Lakini China imetuma ujumbe mzito kupitia njia za kidiplomasia ikisema: "Waziri Mkuu wenu hajashughulikia mambo ipasavyo, hivyo hatuwezi kushiriki."
Hali hii inaiweka Japan njia panda. Hata wakitaka kusogeza mkutano mbele zaidi, kalenda ya 2025 imejaa 'miiba'.
- Februari: Kuna sherehe za Mwaka Mpya wa China (Lunar New Year), kipindi ambacho shughuli nyingi za serikali ya China husimama.
- Machi: China hufanya mkutano wake mkuu wa Bunge la Wananchi (National People's Congress), tukio nyeti na muhimu zaidi kisiasa nchini humo.
Hivyo, uwezekano wa vigogo hawa kukutana robo ya kwanza ya mwaka ujao unazidi kuwa finyu.
Kumbukumbu za Mzozo wa Visiwa vya Senkaku
Wadadisi wa mambo wanakumbushia kuwa hali hii si ngeni. Mwaka 2012, uhusiano kati ya nchi hizi uliporomoka vibaya baada ya Japan kutangaza kuvitaifisha visiwa vya Senkaku (ambavyo China inaviita Diaoyu). Mzozo huo ulisababisha mkutano wa viongozi wa nchi hizi tatu kusitishwa kwa takriban miaka mitatu na nusu. Kuna hofu kuwa kauli za Takaichi zinaweza kurejesha 'baridi' hiyo ya kidiplomasia.
Mkutano wa mwisho wa viongozi hawa ulifanyika Seoul, Korea Kusini, mwezi Mei mwaka jana. Ikiwa mkutano ujao utafanyika, unatarajiwa kuwakutanisha Rais wa Korea Kusini Lee Jae-myung, Waziri Mkuu wa China Li Qiang, na Waziri Mkuu wa Japan Sanae Takaichi.
Dunia, na hasa nchi zinazoendelea ikiwemo Tanzania, zinafuatilia kwa karibu msuguano huu. Uchumi wa dunia hutegemea utulivu wa mataifa haya makubwa ya Asia, na 'kutunishiana misuli' huko kunaweza kuathiri minyororo ya biashara duniani kote.