Vyombo vya habari vya kimataifa vinavyofadhiliwa na serikali ya Marekani, ikiwemo Voice of America (VOA) na Radio Free Asia (RFA), vimesitisha matangazo yao mapya kuanzia tarehe 15 Machi. Hatua hii imekuja baada ya Rais Donald Trump kutia saini agizo la kiutendaji linalopunguza kwa kiwango kikubwa shughuli na wafanyakazi wa mashirika saba ya serikali, likiwemo Shirika la Utangazaji wa Kimataifa la Marekani (US Agency for Global Media – USAGM), ambalo linahusika na uendeshaji wa vyombo hivyo vya habari.
Hatua hii imezua wasiwasi mkubwa kwamba Marekani inajitenga na jukumu lake la kusambaza maadili ya kidemokrasia duniani kupitia vyombo vya habari. Gazeti la The New York Times liliripoti kuwa kufuatia uamuzi huu, wafanyakazi zaidi ya 1,300 wa VOA wamewekwa katika likizo ya lazima. Michael Abramowitz, mkuu wa VOA, aliandika kwenye Facebook: "Kwa zaidi ya miaka 80, VOA imekuwa nguzo muhimu katika kupambana na udikteta na kueneza demokrasia duniani. Leo, tumeweka hatarini urithi huu."
Historia ya VOA na RFA katika Mapambano ya Kidemokrasia
VOA ilianzishwa mwaka 1942 wakati wa Vita vya Pili vya Dunia kama jukwaa la kupambana na propaganda za Ujerumani na Japani. RFA, iliyoanzishwa mwaka 1996, imekuwa ikiripoti habari kutoka ndani ya mataifa yenye udhibiti mkali wa vyombo vya habari kama vile Korea Kaskazini, China, na Vietnam.
Vyombo hivi vimekuwa mwiba kwa tawala za kiimla, zikitoa habari zisizochujwa kwa raia walioko chini ya utawala wa kimabavu. Kwa mfano, RFA imeangazia unyanyasaji wa Waislamu wa Uyghur nchini China, operesheni za siri za polisi wa China nje ya nchi, na kufichua juhudi za kuficha idadi halisi ya vifo vya COVID-19.
Kwa miaka mingi, serikali za kiimla zimejaribu kuzuia matangazo ya vyombo hivi vya habari. Korea Kaskazini iliripotiwa mwaka 2020 kumhukumu nahodha wa meli kifo kwa kusikiliza matangazo ya RFA, huku wenzake 100 wakishuhudia adhabu hiyo ili kutuma onyo kwa wengine.
Trump na Msimamo Wake dhidi ya VOA na RFA
Trump, tangu muhula wake wa kwanza (2017–2021), amekuwa akikosoa VOA kwa kile alichokiita "kupendelea sera za mrengo wa kushoto" na kutoa taarifa zinazokosoa serikali yake. Hasira zake ziliongezeka zaidi mwaka 2020 wakati VOA ilipochapisha ripoti zinazokosoa juhudi zake za kukabiliana na janga la COVID-19.
Baadhi ya maafisa wa serikali ya Trump, akiwemo Richard Grenell, aliyekuwa mjumbe maalum wa Ikulu kuhusu masuala ya Korea Kaskazini na Venezuela, walidai kuwa vyombo hivyo vya habari vimejaa "wanahabari wa mrengo wa kushoto" wanaotumia kodi ya wananchi kwa taarifa zisizo na tija. Elon Musk, Mkurugenzi Mtendaji wa Tesla, pia aliunga mkono wazo la kuvifunga vyombo hivyo, akiviita "mzigo kwa walipa kodi wa Marekani."
Kari Lake, aliyeteuliwa kuongoza USAGM katika muhula wa pili wa Trump, ni mwandishi wa habari wa zamani wa Fox News anayeegemea sera za mrengo wa kulia. Mara baada ya kuteuliwa, alitoa matamshi makali akisema, "Vyombo hivi ni mzigo kwa walipa kodi wa Marekani na vimejaa ufisadi."
Hatima ya USAGM na Mustakabali wa Habari Huru
USAGM, ambayo imekuwa ikifadhiliwa na bunge la Marekani, imekuwa ikitoa ruzuku kwa mashirika mbalimbali ya habari ikiwemo VOA, RFA, na Radio Free Europe/Radio Liberty (RFE/RL). Kwa sasa, kufuatia agizo la Trump, usambazaji wa fedha kwa vyombo hivi umesitishwa, na ikiwa uamuzi huu hautabadilishwa, huenda vikafungwa kabisa.
Vyombo hivi vya habari vimetumika kama "dirisha la dunia" kwa watu wanaoishi chini ya tawala za kidikteta, kama vile Korea Kaskazini, Iran, na Myanmar. Kusitishwa kwao kunaacha pengo kubwa katika juhudi za kimataifa za kupambana na udhibiti wa habari na ukandamizaji wa vyombo vya habari.
Hatua hii ya Trump inachukuliwa na wachambuzi wengi kama kitendo cha Marekani kujiondoa katika jukumu lake la kihistoria la kusambaza uhuru wa vyombo vya habari na demokrasia duniani. Wakati huu ambapo dunia inakabiliwa na changamoto za ukandamizaji wa habari, kusitishwa kwa VOA na RFA kunaweza kuwa pigo kubwa kwa harakati za uhuru wa vyombo vya habari katika maeneo yenye ukandamizaji mkali.