Mahakama moja ya shirikisho nchini Marekani imetoa amri muhimu ikitaka serikali kusitisha mara moja hatua ya kufunga vyombo vya habari vinavyofadhiliwa na fedha za umma, vikiwemo Sauti ya Amerika (VOA) na Redio Uhuru Asia (RFA). Amri hii ilitolewa Jumanne, Aprili 22, na Jaji wa Mahakama ya Shirikisho, Royce Lamberth, na iliripotiwa na shirika la habari la Reuters.
Katika amri yake, Jaji Lamberth ameiamuru serikali kuu "kuchukua hatua zote muhimu" ili kuwarudisha kazini wafanyakazi na wakandarasi walioathirika na hatua ya kufungwa kwa vyombo hivyo, na vile vile kuanzisha tena matangazo ya redio, televisheni, na habari za mtandaoni ambazo zilikuwa zimeripotiwa kusitishwa.
Uamuzi huu wa mahakama unabatilisha hatua iliyochukuliwa na utawala wa zamani wa Rais Donald Trump mwezi Machi, ambapo ulifunga Shirika la Vyombo vya Habari la Kimataifa la Marekani (USAGM). Shirika hili ndilo lililokuwa likisimamia na kufadhili shughuli za VOA, RFA, Mtandao wa Matangazo ya Mashariki ya Kati (MEBN), na vyombo vingine vya habari vya kimataifa vya serikali.
Hatua ya kufungwa kwa USAGM ilikuwa imesababisha athari kubwa kwa wafanyakazi, ambapo zaidi ya watu 1,000 walilazimika kuchukua likizo ya lazima bila malipo (furlough), na wakandarasi wapatao 600 walifutwa kazi kabisa. Jaji Lamberth anashughulikia kesi sita tofauti ambazo zilifunguliwa na wafanyakazi na wakandarasi hao wakipinga hatua hiyo.
Akitoa sababu za uamuzi wake, Jaji Lamberth alisema kuwa Bunge la Congress liliidhinisha na kutoa fedha kwa ajili ya matangazo haya kwa lengo maalum la kutoa habari ambazo ni "sahihi, za kuaminika (objective), na kamili" kwa watu katika nchi zingine za nje ya Marekani. Aliongeza kuwa Bunge lilitaka kupitia vyombo hivi, Marekani "isafirishe maadili yake makuu" kama vile uhuru wa kujieleza, uhuru wa vyombo vya habari, na umuhimu wa mijadala ya wazi na huru.
Jaji huyo alisisitiza zaidi kuwa Bunge la Congress liliagiza wazi wazi kwamba matangazo haya yatolewe, na kwamba halikutoa ruhusa kwa tawi la utendaji la serikali (Rais na baraza lake la mawaziri) kuyasitisha matangazo hayo kwa upande mmoja au kupunguza bajeti yao bila idhini ya Bunge.
Katika uchunguzi wake, Jaji Lamberth pia aliangazia kwa kina madai yaliyotolewa na upande wa Rais Trump kwamba ripoti zinazotolewa na VOA zilikuwa zikosoaji sana kwa Marekani na kwa Rais Trump binafsi. Baada ya kusikiliza na kuchunguza hoja hizo, Jaji alimalizia kwa kutoa kauli ya kuunga mkono uhuru wa habari, akisema kuwa "moja ya nguvu za VOA ni ujasiri wake wa kusema ukweli kuhusu Marekani."
Amri hii ya mahakama inatoa mwangaza juu ya jinsi mfumo wa Marekani wa kikatiba unavyowezesha matawi mbalimbali ya serikali kudhibiti na kusimamia matendo ya tawi la utendaji. Uamuzi huu unalinda jukumu la vyombo vya habari kama VOA na RFA, ambavyo vimekuwa vikitumika kama vyanzo muhimu vya habari huru na za kuaminika katika maeneo mengi duniani ambako uhuru wa vyombo vya habari unaweza kuwa na changamoto.