Taifa jirani la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC), ambalo lina utajiri mkubwa wa madini lakini limegubikwa na migogoro isiyoisha, limeingia tena kwenye giza nene la maombolezo. Katika tukio la kusikitisha lililotokea kusini-mashariki mwa nchi hiyo, 'mbio za kusaka tonge' zimegeuka kuwa mauti baada ya daraja katika mgodi mmoja wa shaba na kobalti kuporomoka na kuua watu wanaokadiriwa kufikia 40.
Tukio hili la kinyama limetokea katika mgodi wa Kalando, uliopo katika eneo la Mulondo mkoani Lualaba. Hili ni eneo linalosifika kwa utajiri wake wa madini, lakini pia ni kaburi la wengi wanaojaribu kunufaika na utajiri huo.
Chanzo cha Janga: Kati ya Ajali na Risasi za Wanajeshi
Waziri wa Mambo ya Ndani wa Mkoa wa Lualaba, Roi Kaumba Mayonde, alijitokeza mbele ya vyombo vya habari kuelezea mkasa huo. Kwa mujibu wa maelezo yake, chanzo kikuu cha maafa hayo ni msongamano mkubwa wa watu (overcrowding) uliopita kiasi katika daraja hilo.
"Eneo hilo lilikuwa limepigwa marufuku kutokana na hatari ya maporomoko ya ardhi yaliyosababishwa na mvua kubwa zinazoendelea kunyesha. Pamoja na hayo, wachimbaji wadogo, wakisukumwa na ugumu wa maisha, walivunja amri na kuingia kwa nguvu kwenye machimbo hayo," alieleza Waziri Mayonde.
Hata hivyo, ripoti nyingine za ndani zinaibua maswali mazito na kuashiria kuwa huenda chanzo si uzembe wa wachimbaji pekee. Taarifa kutoka vyanzo vya serikali zinadokeza kuwa huenda kulizuka taharuki kubwa baada ya wanajeshi waliokuwa wakilinda eneo hilo kuanza kufyatua risasi hewani ili kuwatawanya wachimbaji hao. Kitendo hicho kilizua hofu (panic), na kusababisha umati mkubwa kukimbilia darajani kwa wakati mmoja ili kuokoa maisha yao, jambo lililopelekea daraja hilo kuelemewa na kuporomoka, huku watu wakikanyagana na kuanguka.
Kobalti: Utajiri Unaolisha Dunia, Umaskini Unaoua Wenye Nayo
Kile kinachotokea DRC ni taswira halisi ya "Laana ya Rasilimali" (Resource Curse). DRC ndiyo 'moyo' wa uzalishaji wa Kobalti duniani, madini ambayo kwa sasa ni muhimu kuliko dhahabu katika ulimwengu wa teknolojia. Madini haya ndiyo hutumika kutengeneza betri za simu tunazotumia, kompyuta mpakato, na mapinduzi ya magari ya umeme (EVs) yanayotikisa soko la dunia kwa sasa.
Takwimu za mwaka 2021 zinaonyesha kuwa asilimia 72 ya Kobalti yote duniani inatoka DRC. Hata hivyo, kinaya ni kwamba faida ya madini haya haiendi kwa Wakongomani. Migodi mingi mikubwa inamilikiwa na makampuni ya kigeni, hususan kutoka China, jambo ambalo limezua mgogoro wa chini kwa chini kwa muda mrefu.
Hali hii imeibua mivutano mikali kati ya wamiliki wa migodi (Wachina), vyama vya ushirika, na wachimbaji wadogo wadogo ambao wanahisi wameporwa rasilimali za nchi yao. Wachimbaji hawa wadogo mara nyingi hujiingiza kwenye maeneo hatarishi ili kupata angalau kiasi kidogo cha madini ya kuuza kwa walanguzi, mazingira ambayo yanafanana sana na changamoto wanazokutana nazo wachimbaji wadogo nchini Tanzania, ingawa hali ya usalama DRC ni mbaya zaidi.
Serikali Yalemewa na Mizigo Mizito
Tukio hili linafichua udhaifu wa mifumo ya usalama na usimamizi wa rasilimali nchini humo. Matatizo kama ajira kwa watoto migodini, rushwa, na ukosefu wa vifaa vya usalama ni mambo ya kawaida.
Wakati serikali ikipambana na majanga haya ya migodini, upande wa Mashariki mwa nchi hiyo hali ni mbaya zaidi. Kundi la waasi la M23, ambalo linadaiwa kuungwa mkono na nchi jirani ya Rwanda, limezidi kushika kasi na kusababisha mamilioni ya watu kukimbia makazi yao. Hii inaliacha taifa hilo likiwa limetawanyika kiutawala, huku serikali ikishindwa kudhibiti usalama wa raia wake na rasilimali zake kwa wakati mmoja.
Tukio hili la Lualaba ni ukumbusho mwingine mchungu kwa Afrika kuwa, bila usimamizi thabiti na sera zinazojali wazawa, utajiri wa ardhi unaweza kugeuka kuwa chanzo cha machozi badala ya furaha.