Hali ya kisiasa katika ukanda wa Afrika Magharibi imezidi kuwa tete na yenye kuumiza kichwa baada ya taifa la Guinea-Bissau kugubikwa na wingu zito la mapinduzi ya kijeshi yaliyotokea Novemba 26. Hata hivyo, mapinduzi haya yamekuja na sura mpya na ya kushangaza ambayo imewaacha wachambuzi wa siasa za Afrika midomo wazi, huku kukiwa na madai mazito kuwa huenda huu ukawa ni "mchezo wa kuigiza" uliopangwa kwa ustadi mkubwa.
Tukio hili limeibua mjadala mzito baada ya mgombea urais kutoka chama cha upinzani cha *Social Renewal Party (PRS)*, Bw. Fernando Dias da Costa, kuibuka na kutoa kauli nzito kwamba mapinduzi hayo ni "feki" na ni mbinu chafu iliyosukwa na Rais aliyeko madarakani, Umaro Sissoco 엠baló.
Je, ni Mapinduzi au 'Kufunika Kombe'?
Katika kile kinachoonekana kama sarakasi za kisiasa, Bw. Dias amedai kuwa Rais Embaló ameshindwa vibaya katika sanduku la kura, na badala ya kukubali matokeo na kuachia ngazi kwa heshima, ameamua kutumia jeshi 'kujiteka' ili kuvuruga mchakato mzima wa kutangaza matokeo.
"Umaro (Embaló) ameshindwa kwenye uchaguzi, lakini badala ya kukubali yaishe, ametengeneza mazingira ya mapinduzi ili kukwepa aibu. Sisi wananchi tutajikomboa," alisema Dias kupitia video aliyoisambaza mtandaoni, akidai kuwa alifanikiwa kutoroka baada ya kukamatwa na wanajeshi.
Kauli hii inaungwa mkono na asasi za kiraia nchini humo, ikiwemo 'The People's Front', ambayo imeeleza kuwa mpango huo wa siri unalenga kumpa Rais Embaló nafasi ya kupumua, kuweka serikali ya mpito, na kisha kuitisha uchaguzi mpya ambao anaamini anaweza kuuchezea na kushinda. Hii ni mbinu mpya ambayo haijazoeleka sana barani Afrika, ambapo mara nyingi jeshi hupindua serikali kwa sababu za kimaslahi au kutoridhishwa na utawala, na si kutumiwa na mtawala huyo huyo kubaki madarakani.
Jeshi Lashika Hatamu
Wakati malumbano hayo yakiendelea, Jeshi la Guinea-Bissau limetangaza kushika hatamu. Kupitia taarifa iliyosomwa katika runinga ya taifa, Msemaji wa Jeshi, Dinis Nchama, alitangaza kuwa Mkuu wa Majeshi, Horta Inta, sasa ndiye kiongozi mpya wa nchi na atashikilia madaraka kwa kipindi cha mpito cha mwaka mmoja.
Jeshi limedai kuwa limechukua hatua hiyo "kuokoa jahazi" baada ya kubaini njama za ndani na nje za kuvuruga utulivu wa nchi kupitia uchaguzi huo. Wamedai kuwa Rais Embaló ameondolewa madarakani na taasisi zote za serikali zimevunjwa hadi hapo itakapotangazwa vinginevyo. Hata hivyo, kitendawili kinabaki: Je, Horta Inta anafanya kazi kwa maelekezo ya Embaló kama inavyodaiwa na wapinzani, au ni mapinduzi halisi?
Historia ya Machafuko na Msimamo wa Kimataifa
Guinea-Bissau, nchi ndogo iliyopata uhuru wake kutoka kwa Ureno mwaka 1974, ina historia ndefu ya kutokuwa na utulivu wa kisiasa. Tangu uhuru, nchi hiyo imeshuhudia mapinduzi manne ya kijeshi yaliyofanikiwa na zaidi ya majaribio 10 yaliyoshindikana. Hali hii imeifanya nchi hiyo kuwa njia kuu ya biashara haramu ya dawa za kulevya (narco-state) kutokana na udhaifu wa taasisi zake za ulinzi.
Jumuiya ya Kimataifa haijakaa kimya. Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa (UN), Antonio Guterres, amelaani vikali tukio hilo na kutaka kurejeshwa kwa utawala wa sheria. Kadhalika, Umoja wa Afrika (AU) na Jumuiya ya Kiuchumi ya Nchi za Afrika Magharibi (ECOWAS) wametoa tamko kali la kulaani "mchezo huu mchafu" unaokwamisha demokrasia na wametaka maafisa wote waliokamatwa waachiwe huru mara moja.
Hali ya Mtaani
Licha ya taharuki hiyo ya kisiasa, ripoti kutoka mji mkuu wa Bissau zinaeleza kuwa maisha yanaendelea kama kawaida. Maduka yamefunguliwa na usafiri wa umma unaendelea, ishara kuwa wananchi wamechoshwa na sarakasi za wanasiasa au wamezoea hali ya mabadiliko ya mara kwa mara ya uongozi kwa mtindo wa mtulinga.
Hata hivyo, hali ya usalama bado ni ya mashaka kwa wageni. Balozi mbalimbali, zikiwemo za nchi za Asia, zimetoa tahadhari kwa raia wake walioko nchini humo kupunguza mizunguko na kusalia majumbani, ikikumbukwa kuwa idadi ya raia wa kigeni imezidi kupungua nchini humo kutokana na historia ya machafuko.
Kwa Tanzania na Afrika Mashariki, tukio hili ni kengele ya onyo kuhusu umuhimu wa kujenga taasisi imara za kidemokrasia zinazoheshimu maamuzi ya wananchi kupitia sanduku la kura, ili kuepuka aibu ya kutumia vyombo vya dola kuhalalisha ulafi wa madaraka.