Hali ya kisiasa katika Ukanda wa Afrika Magharibi inazidi kuwa tete kama "kuni mbichi kwenye moto," kufuatia sarakasi mpya zinazoendelea nchini Guinea-Bissau. Baada ya sinto-fahamu iliyodumu kwa siku kadhaa, imethibitishwa kuwa Rais aliyepinduliwa madarakani, Umaro Sissoco Embaló, ameamua kuhamishia "kambi yake ya ukimbizi" nchini Congo-Brazzaville, akitokea Senegal alikokuwa amekimbilia awali.
Huku hayo yakijiri, Umoja wa Afrika (AU) na Jumuiya ya Uchumi ya Nchi za Afrika Magharibi (ECOWAS) hazikutaka kuremba; zimeshusha rungu zito kwa taifa hilo kwa kusitisha uanachama wake, zikionya kuwa Afrika haitavumilia tena mtindo wa wanajeshi kuchukua madaraka kwa mtutu wa bunduki.
Safari ya Rais Embaló: Kutoka Ikulu hadi Ukimbizini
Kama wahenga wasemavyo, "Muungwana akivuliwa nguo huchutama," lakini kwa Rais Embaló, chaguo pekee lilikuwa ni kukimbia. Khalifa Soares Cassama, ambaye ni Mkuu wa Watumishi wa Rais huyo aliyeondolewa, amethibitisha kupitia shirika la habari la AP kuwa bosi wake sasa yupo salama jijini Brazzaville, mji mkuu wa Jamhuri ya Congo.
Itakumbukwa kuwa mnamo Novemba 26, jeshi lilitangaza kumuweka kizuizini Rais Embaló na kumvua madaraka, likidai kuwa limegundua njama za kuchakachua matokeo ya uchaguzi mkuu uliokuwa utangazwe siku iliyofuata. Siku moja baadaye, Embaló aliruhusiwa kuondoka nchini na kuelekea nchi jirani ya Senegal, kabla ya sasa kuamua kwenda mbali zaidi nchini Congo.
Je, ni Mapinduzi au "Mchezo wa Kuigiza"?
Hapa ndipo penye utata na kioja cha mwaka. Wakati dunia ikiamini kuwa haya ni mapinduzi ya kweli, vyama vya upinzani na mashirika ya kiraia nchini Guinea-Bissau yananusa harufu ya "Mazingaombwe." Wanadai kuwa haya ni "Mapinduzi Feki" (Self-Coup) yaliyopangwa na Rais Embaló mwenyewe akishirikiana na jeshi ili kung'ang'ania madaraka.
Hoja zao zinapata mashiko ukizingatia matukio yaliyofuata:
- Kiongozi Mpya: Jeshi limemtangaza Mkuu wa Majeshi, Horta Inta, kuwa kiongozi wa mpito. Inta anajulikana kuwa swahiba mkubwa wa Embaló.
- Waziri Mkuu Mpya: Inta amemteua Ilidio Vieira Te, ambaye alikuwa Waziri wa Fedha wa Embaló, kuwa Waziri Mkuu mpya.
- Baraza la Mawaziri: Baraza jipya la mawaziri 28 lililotangazwa linajumuisha washirika wa karibu wa Rais aliyeondolewa.
Wapinzani wanasema huu ni mchezo wa "kubadili chupa tu, lakini mvinyo ni uleule." Wanahofia kuwa lengo kuu la jeshi lilikuwa kuzuia kutangazwa kwa matokeo ya uchaguzi wa Novemba 23, ambapo mpinzani mkuu, Fernando Dias da Costa wa chama cha PRS, alikuwa akichuana vikali na Embaló. Mpaka sasa, matokeo hayo yamepigwa 'stop' na hakuna anayejua hatma ya kura za wananchi.
AU Yaingia na "Fagio la Chuma"
Umoja wa Afrika (AU) haukutaka kusikia maelezo mengi. Siku mbili tu baada ya jeshi kutangaza kushika hatamu (Novemba 28), Baraza la Amani na Usalama la AU lilitangaza kusimamisha uanachama wa Guinea-Bissau mara moja.
Katika taarifa yao nzito, AU ilisisitiza sera yake ya "kutovumilia kabisa" (Zero Tolerance) mabadiliko ya serikali yasiyo ya kikatiba. Hii inafanya Guinea-Bissau kuungana na orodha ndefu ya mataifa yaliyotengwa na familia ya Afrika kutokana na utawala wa kijeshi.
Orodha ya mataifa yaliyosimamishwa na AU sasa imefikia saba:
- Mali
- Sudan
- Guinea
- Burkina Faso
- Niger
- Madagascar
- Guinea-Bissau (Mpya)
Ikumbukwe kuwa Gabon, ambayo ilipata msukosuko kama huu Agosti 2023, ilirejeshewa uanachama wake mwezi Aprili mwaka huu baada ya kuonyesha nia ya kurejesha utawala wa kiraia.
Nigeria Yatoa Hifadhi kwa Mpinzani
Wakati Rais Embaló akikimbilia Congo, mpinzani wake mkuu Fernando Dias naye hakubaki nyuma. Serikali ya Nigeria, ambayo inashikilia uenyekiti wa ECOWAS, imetangaza kumpa hifadhi ya kisiasa Dias ili kumlinda dhidi ya utawala wa kijeshi.
Waziri wa Mambo ya Nje wa Nigeria amesema uamuzi huo ni sehemu ya jukumu lao la kulinda demokrasia katika ukanda huo. Hii inaashiria mgawanyiko mkubwa; huku Rais wa zamani akiungwa mkono na jeshi "kimyakimya," mpinzani wake anaungwa mkono na nguvu kubwa ya kikanda ya Nigeria.
Guinea-Bissau, taifa dogo ambalo limekuwa na historia ya mapinduzi ya mara kwa mara tangu uhuru wake kutoka Ureno mwaka 1974, sasa linakabiliwa na njia panda. Je, wananchi watakubali "serikali hii mpya" ambayo inaonekana ni kivuli cha ile ya zamani? Au shinikizo la kimataifa litarejesha utawala wa kiraia? Macho yote yako Bissau.