Hali ya kisiasa katika ukanda wa Afrika Magharibi imezidi kuwa tete na kugubikwa na wingu zito la mashaka kufuatia matukio ya hivi punde nchini Guinea-Bissau. Katika kile kinachoonekana kama "filamu ya kisiasa" yenye kusisimua na kutatanisha, Rais aliyeondolewa madarakani kwa mapinduzi ya kijeshi, Umaro Sissoco 엠balo, ameripotiwa kukimbilia nchi jirani ya Senegal.
Tukio hili limekuja huku kukiwa na minong'ono mizito kutoka kwa wachambuzi wa mambo na vyama vya upinzani kuwa mapinduzi hayo yanaweza kuwa ni "mazingaombwe" au kile kinachojulikana kidiplomasia kama 'Self-Coup' (Mapinduzi ya Kujifanyia), yaliyolenga kuzuia kutangazwa kwa matokeo ya uchaguzi ambayo yalionyesha dalili za kumshinda.
Safari ya Senegal na Mkono wa Kidiplomasia
Taarifa zilizothibitishwa na Wizara ya Mambo ya Nje ya Senegal zimeeleza kuwa Rais Embalo aliwasili nchini humo kwa ndege maalum baada ya mazungumzo ya kina ya kidiplomasia kati ya Dakar na watawala wapya wa kijeshi mjini Bissau. Senegal, ambayo imekuwa ikijipambanua kama kaka mkubwa katika ukanda huo, imeeleza kuwa hatua hiyo ni sehemu ya kuhakikisha usalama wa kiongozi huyo.
"Tuko tayari kushirikiana na Jumuiya ya Uchumi ya Mataifa ya Afrika Magharibi (ECOWAS), Umoja wa Afrika (AU) na wadau wengine ili kurejesha haraka utulivu wa kikatiba na uhalali wa kidemokrasia katika nchi hii ndugu," ilisema sehemu ya taarifa ya Senegal.
Mapinduzi au Mchezo wa Paka na Panya?
Siku ya tarehe 26, siku moja tu kabla ya Tume ya Uchaguzi kutangaza matokeo ya urais, jeshi liliingilia kati na kumng'oa Embalo. Hata hivyo, uteuzi wa viongozi wapya wa serikali ya mpito umeibua maswali mengi kuliko majibu.
Kiongozi mpya wa kijeshi aliyetangazwa, Mkuu wa Majeshi Jenerali Horta Inta, anafahamika kama mwandani wa karibu wa Embalo. Kana kwamba hiyo haitoshi, Jenerali Inta amemteua Bwana Ilidio Vieira Te kuwa Waziri Mkuu mpya. Inashangaza kuwa, Bwana Te alikuwa Meneja wa Kampeni wa Rais Embalo katika uchaguzi uliopita. Muunganiko huu wa 'damu nzito' kati ya waliofanya mapinduzi na aliyeondolewa madarakani ndio unaochechemsha hofu ya upinzani.
Upinzani na Jumuiya ya Kimataifa Wakomaa
Mgombea wa Urais kupitia chama cha Social Renewal Party (PRS), Bwana Fernando Dias da Costa, ambaye alidai kushinda kwa kura nyingi, amepaza sauti akisema huu ni "uhuni wa kisiasa". Anadai kuwa Embalo na jeshi wamecheza mchezo huo ili kukwepa aibu ya kushindwa kwenye sanduku la kura na kuendelea kushikilia hatamu za uongozi kupitia mlango wa nyuma.
Kauli hii imeungwa mkono na Waziri Mkuu wa Senegal, Ousmane Sonko, ambaye katika hotuba yake bungeni alilaani vikali tukio hilo. "Kilichotokea Guinea-Bissau ni utapeli mtupu. Mchakato wa kidemokrasia lazima uheshimiwe na matokeo halisi ya uchaguzi yatangazwe," alifoka Sonko, kiongozi anayesifika kwa misimamo mikali ya kupinga ukoloni mamboleo na ukiukwaji wa demokrasia.
Kufuatia sakata hilo, ECOWAS haikusita kuchukua hatua. Jumuiya hiyo imetangaza kusimamisha uwanachama wa Guinea-Bissau mara moja hadi pale utaratibu wa kikatiba utakaporejeshwa kikamilifu.
Hali ya Mtaani na Historia ya Machafuko
Ndani ya mji mkuu wa Bissau, hali inaonekana kurejea katika utulivu wa mashaka. Jeshi limeondoa amri ya kutotoka nje, mabenki na masoko yamefunguliwa, na wananchi wanaendelea na shughuli zao huku wakijiuliza nini kitafuata.
Guinea-Bissau, nchi ndogo ya Afrika Magharibi yenye idadi ya watu takriban milioni 2.25, ina historia ndefu ya machafuko. Tangu ilipopata uhuru kutoka kwa Ureno mwaka 1974, nchi hiyo imeshuhudia mapinduzi manne ya kijeshi yaliyofanikiwa na zaidi ya majaribio 10 yaliyoshindikana. Hali hii imeifanya nchi hiyo kuwa njia kuu ya biashara haramu ya dawa za kulevya kutoka Amerika ya Kusini kwenda Ulaya, jambo linalozidi kuchochea vita vya madaraka.
Majaribio ya hivi karibuni yalikuwa mwaka 2022 na 2023, ambapo milio ya risasi ilisikika ikulu, lakini safari hii, "mapinduzi baridi" haya yanaonekana kuwa na mbinu mpya kabisa katika kitabu cha siasa za Afrika. Je, ni mapinduzi halisi au ni mbinu ya kusalia madarakani? Muda ndio utakaokuwa mwamuzi wa haki.