Conakry, Guinea – Wakati Watanzania na ulimwengu wa Kikristo wakiwa bado wanamalizia kula kuku wa Sikukuu ya Krismasi, hali ya hewa katika taifa la Afrika Magharibi la Guinea imechafuka kisiasa. Jumapili hii, tarehe 28 Desemba, taifa hilo linaelekea katika sanduku la kura kufanya Uchaguzi Mkuu wa Rais, zoezi ambalo wachambuzi wa mambo wanalifananisha na "mechi ambayo mshindi alijulikana kabla kipenga hakijapulizwa."
Baada ya miaka minne ya utawala wa kijeshi uliotokana na mtutu wa bunduki, Kiongozi wa kijeshi (Junta), Kanali Mamady Doumbouya (41), anatarajiwa kushinda kwa kishindo—si kwa sababu anapendwa sana, bali kwa sababu 'uwanja umesafishwa' na kubaki yeye pekee kama "jogoo" anayewika.
Wapinzani 'Wapigwa Pini' Kisheria
Katika kile kinachoonekana kama mchezo wa kisiasa wa "paka na panya", wagombea tisa wamejitokeza, lakini majina makubwa yaliyotishia utawala wa Doumbouya yamefyekwa kwa vigezo vya kisheria na kiufundi. Vigogo wa upinzani kama aliyekuwa Waziri Mkuu, Lansana Kouyaté na Ousmane Kaba wameenguliwa kwa sababu za kiufundi.
Mbaya zaidi, Katiba mpya iliyopitishwa Septemba mwaka huu—ambayo wakosoaji wanadai iliandikwa "kumpima suti" Doumbouya—imeweka vigezo vigumu. Imezuia watu wenye umri chini ya miaka 40 na zaidi ya miaka 80, jambo lililomfungia nje Rais wa zamani aliyeondolewa kwa mapinduzi, Alpha Condé (87). Pia, sharti la kuishi nchini limemwondoa mwanasiasa mashuhuri Selou Dalein Diallo (73) ambaye yuko uhamishoni kukwepa kesi za ufisadi.
Kutoka Gwanda hadi Suti: Uhalalishaji wa Madaraka
Mwaka 2021, Doumbouya aliingia madarakani kwa mapinduzi, akimuondoa Alpha Condé kwa kile alichokiita "kuokoa nchi". Aliahidi kuirudisha nchi kwa raia, lakini sasa amegeuka na kuamua kubaki Ikulu. Tofauti na makubaliano ya awali ya serikali ya mpito, Katiba mpya haikuzuia wanajeshi kugombea, na mbaya zaidi, imeongeza muhula wa urais kutoka miaka mitano hadi saba. Hii inamaanisha akishinda Jumapili, atatawala hadi mwaka 2032.
Wapinzani na Mashirika ya Kiraia wanalalamika kuwa "demokrasia imetiwa mfukoni". Wanaeleza kuwa tangu mapinduzi, uhuru wa vyombo vya habari umeminywa, maandamano yamepigwa marufuku, na mwaka jana pekee, zaidi ya vyama vya siasa 50 vilifutwa usajili. Serikali ya kijeshi inajitetea kuwa hatua hizo ni "chungu lakini dawa" kwa ajili ya utulivu wa nchi.
Utajiri wa Madini vs Umasikini wa Kutupwa
Guinea ni taifa lenye kitendawili kigumu cha kiuchumi. Ndiyo nchi inayoongoza duniani kwa kuwa na hazina kubwa ya 'Bauxite' (madini yanayotumika kutengeneza Aluminiamu), na pia ina utajiri mkubwa wa dhahabu na chuma. Hata hivyo, wananchi wake wanaishi maisha duni sana, huku zaidi ya nusu ya watu milioni 15 wakiwa katika lindi la umaskini na uhaba wa chakula.
Doumbouya anajinasibu kwa "Mradi wa Simandou", mradi mkubwa wa kuchimba chuma ambao anaamini utabadilisha uchumi wa nchi hiyo. Anawauzia wapiga kura ndoto kuwa utajiri wa nchi hiyo sasa utawanufaisha wazawa na siyo wageni, akisisitiza juu ya uhuru wa rasilimali (Resource Nationalism).
Jumapili ya Maamuzi
Jumla ya wapiga kura milioni 6.7 wamejiandikisha kushiriki zoezi hilo katika vituo 24,000 nchi nzima. Matokeo ya awali yanatarajiwa kutoka ndani ya saa 48 baada ya kura kupigwa. Jumuiya ya Kiuchumi ya Nchi za Afrika Magharibi (ECOWAS), ambayo imekuwa ikisukuma nchi hiyo kurejea kwenye utawala wa kiraia, imetuma waangalizi kushuhudia zoezi hilo.
Je, uchaguzi huu utaleta neema mpya kwa Guinea au ni mwendelezo wa "mvinyo ule ule kwenye chupa mpya"? Watanzania na Waafrika wote wanasubiri kuona kitakachojiri.