Taifa la Marekani limepiga breki rasmi kwenye uzalishaji wa sarafu yake ndogo kabisa ya senti moja, inayojulikana kwa jina la utani 'peni'. Hatua hii inahitimisha historia ndefu ya miaka 232 ya sarafu hiyo kuwa sehemu ya mzunguko wa fedha nchini humo. Shirika la habari la Reuters limeripoti mnamo Novemba 12, saa za nchi hiyo, kwamba kituo cha uchapishaji sarafu cha Philadelphia kimetengeneza sarafu ya mwisho kabisa ya senti moja itakayoingia kwenye mzunguko wa kawaida.
Uamuzi huu unatekeleza agizo lililotolewa tangu mwezi Februari mwaka huu na Rais Donald Trump. Rais Trump aliiagiza Wizara ya Hazina kusitisha uzalishaji mpya wa sarafu hiyo, akitoa hoja thabiti ya kiuchumi: "Gharama za kutengeneza sarafu ya senti moja ni kubwa kuliko thamani halisi ya sarafu yenyewe."
Kiini cha tatizo hili ni uchumi na hesabu za matumizi ya serikali. Wizara ya Hazina ya Marekani ilithibitisha kuwa uchambuzi wao umebaini kuwa gharama halisi ya kutengeneza na kuzalisha sarafu moja ya senti moja ni senti 1.69. Hii inamaanisha kuwa kwa kila sarafu moja iliyokuwa ikitengenezwa, serikali ya Marekani ilikuwa ikipata hasara ya senti 0.69.
Uchambuzi huo wa Hazina ulikwenda mbali zaidi na kuonyesha kuwa kusitisha uzalishaji huu kutaokoa kiasi kikubwa cha fedha za walipa kodi. Inakadiriwa kuwa hatua hii pekee itaokoa bajeti ya serikali takriban Dola za Kimarekani milioni 56 (sawa na takriban Shilingi Bilioni 140 za Kitanzania) kila mwaka.
Pamoja na kusitishwa kwa uzalishaji mpya, serikali imewatoa hofu raia wake. Sarafu ya senti moja bado itaendelea kuwa na hadhi yake kisheria (legal tender). Hii inamaanisha kuwa mabilioni ya sarafu hizo ambayo tayari yapo mikononi mwa watu yataendelea kutumika kama kawaida katika malipo na manunuzi. Inakisiwa kuwa kwa sasa kuna takriban sarafu bilioni 300 za 'peni' ambazo bado zinazunguka mitaani, hivyo haitarajiwi sarafu hii kupotea ghafla.
Hata hivyo, Wizara ya Hazina inatabiri kuwa kadri muda unavyosonga mbele, na huku sarafu mpya zikiwa hazizalishwi, upatikanaji wake utaanza kupungua. Hali hii inaweza kusababisha mabadiliko katika jinsi biashara zinavyoweka bei za bidhaa. Inatarajiwa kuwa baadhi ya wafanyabiashara wataanza kurekebisha bei zao kwa 'kuzungusha' (rounding) malipo yote ya reja reja hadi kwenye kiwango cha senti tano kilicho karibu zaidi, iwe ni juu au chini.
Sarafu hii ya 'peni' ina historia ya kipekee nchini Marekani. Ilianza kutolewa kwa mara ya kwanza mnamo mwaka 1793 (na si 1973 kama ilivyoripotiwa kimakosa na vyanzo vingine, kwani historia ya miaka 232 inathibitisha mwaka 1793). Hii inaifanya kuwa sarafu yenye historia ndefu zaidi miongoni mwa sarafu zote za Marekani. Imeelezwa kuwa ingawa uzalishaji kwa ajili ya mzunguko wa jumla umefika mwisho, bado kutakuwa na utengenezaji mdogo na maalum utakaofanywa kwa ajili ya watu wanaokusanya sarafu za zamani na za kipekee (collectors).
Marekani sio nchi ya kwanza kufikia uamuzi huu wa kiuchumi. Mataifa mengine kadhaa yakiwemo Canada, Australia, Ireland, na New Zealand, tayari yalishasitisha utengenezaji wa sarafu zao zenye thamani ndogo kabisa. Sababu kubwa kwao ilikuwa ni ileile: gharama za uzalishaji kuzidi thamani halisi ya sarafu.
Hali hii inafanana kwa karibu na kile kinachotokea nchini Tanzania. Ingawa kisheria Benki Kuu ya Tanzania (BoT) inatambua sarafu za Shilingi 5, Shilingi 10, Shilingi 20, na hata Shilingi 50, sarafu hizi zimepotea kivitendo katika mzunguko wa kawaida. Ni nadra sana kuziona zikitumika madukani, na thamani yake imekuwa ndogo mno kiasi cha kutokuwa na nguvu ya ununuzi. Wananchi wengi sasa wanahesabu Shilingi 100 kama kiwango cha chini kabisa cha sarafu, huku Shilingi 500 ikiwa ndiyo sarafu kuu inayotumika zaidi.