Wakati uvamizi wa Urusi nchini Ukraine ukiendelea kutikisa misingi ya uchumi wa dunia na kusababisha mtikisiko hata katika masoko ya bidhaa hapa Tanzania, Shirika la Fedha la Kimataifa (IMF) limeingilia kati kutoa "pumzi ya uhai" kwa taifa hilo linalopambana kujikongoja. Katika hatua ambayo wachambuzi wa masuala ya fedha wanaiita ni "kufunga mkanda kivingine," IMF imetangaza makubaliano ya awali na serikali ya Kyiv kutoa kifurushi kipya cha msaada wa kifedha wenye thamani ya Dola za Marekani bilioni 8.2 (sawa na takriban Shilingi za Kitanzania Trilioni 22).
Makubaliano hayo, yaliyofikiwa katika ngazi ya wataalamu (Staff-Level Agreement), yanalenga kuboresha mpango wa awali wa 'Extended Fund Facility (EFF)' uliosainiwa Mei 2023, ambao ulikuwa na thamani ya Dola bilioni 15.6 (takriban TZS Trilioni 42). Mpango huu mpya unatarajiwa kutekelezwa kwa kipindi cha miaka minne ijayo, ukilenga kuziba nyufa kubwa zilizosababishwa na vita vilivyodumu kwa karibu miaka minne sasa.
Vita Inavyotafuna Hazina ya Taifa
Hali ya uchumi wa Ukraine ni mbaya. Takwimu zinaonyesha kuwa taifa hilo sasa linatumia asilimia 60 ya bajeti yake yote kugharamia vita. Hii ni sawa na kusema katika kila shilingi 100 inayoingia serikalini, shilingi 60 zinakwenda kununua risasi na zana za kivita, huku sekta nyingine kama afya na elimu zikibaki na 'makombo'. Hali hii imelilazimisha taifa hilo kutegemea wahisani wa nje ili kuendesha serikali na kulipa mishahara ya watumishi.
Awali, serikali ya Ukraine ilipiga hesabu na kuona kuwa itahitaji takriban Dola bilioni 38 (TZS Trilioni 102) kama msaada wa nje ifikapo mwishoni mwa mwaka 2027. Hata hivyo, wataalamu wa IMF, kwa jicho la kiuchumi zaidi, wametoa angalizo zito; wanasema hesabu hizo ni ndogo na uhalisia ni kwamba Ukraine itahitaji "mzigo" wa Dola bilioni 65 (zaidi ya TZS Trilioni 175) ili kusimama imara.
Masharti Magumu na Matumaini Mapya
Kama ilivyo desturi ya IMF, hakuna cha bure. Ili kupata fedha hizi, Ukraine imekubali masharti kadhaa magumu yenye lengo la kuleta nidhamu ya fedha. Miongoni mwa masharti hayo ni pamoja na kuruhusu sarafu yao kubadilika kulingana na nguvu ya soko (flexible exchange rate), kuziba mianya ya ukwepaji kodi, na kuongeza mapato ya ndani. Haya ni maumivu ya lazima ili kuhakikisha fedha hizo hazipotei kwenye mifuko ya wajanja wachache au matumizi yasiyo na tija.
IMF imesisitiza kuwa msaada huu si tu wa kuziba mashimo ya bajeti, bali ni mkakati wa kusaidia Ukraine kudumisha uthabiti wa uchumi mkuu (macroeconomic stability) wakati huu ambapo viwanda vingi vimeharibiwa na miundombinu kusambaratishwa.
Hatua inayofuata sasa ni kwa Bodi ya Utendaji ya IMF kukaa na kugonga muhuri wa mwisho wa kuidhinisha fedha hizi. Hii itafanyika mara tu baada ya Ukraine kukamilisha baadhi ya hatua za awali na wahisani wengine kuthibitisha ahadi zao za uchangiaji. Kwa Tanzania na nchi nyingine zinazoendelea, utulivu wa Ukraine ni muhimu kwani vita hivi vimekuwa chanzo cha kupanda kwa bei za ngano, mbolea, na mafuta duniani kote.