Wahenga walinena, "Ukipenda boga, penda na ua lake." Lakini kwenye ulingo wa biashara za kimataifa, msemo huu unabadilika na kuwa, "Ukipenda soko la Marekani, penda na kutoa matrilioni." Hii ndiyo hali halisi inayolikabili taifa la kisiwani la Taiwan kwa sasa, ambapo 'Baba Mkubwa' wa dunia, Marekani, ameweka mezani takwimu zinazoweza kuliacha taifa lolote likiwa limepigwa na butwaa.
Katika kile kinachoonekana kama mkakati wa kibabe wa kufufua uchumi wa viwanda wa Marekani, Washington imeitaka Taiwan kuwekeza kiasi cha kutisha cha Dola za Kimarekani bilioni 400. Ukizibadili fedha hizi kwenda kwenye Shilingi ya Tanzania, tunazungumzia takriban Shilingi Trilioni 1,080. Ili kukupa picha halisi wewe msomaji, kiasi hiki ni zaidi ya bajeti ya serikali ya Tanzania kwa miaka 20 mfululizo!
Mchujo wa 'Nani Anatoa Zaidi?'
Taarifa zilizochukuliwa kutoka vyanzo vya kuaminika kama *Financial Times* na *China Times* zinaeleza kuwa Marekani inataka Taiwan ipande dau la uwekezaji na kuipita Korea Kusini.
Mchanganuo wa "mahari" hii ya kiuchumi uko hivi:
- Japan: Imeahidi kuwekeza Dola bilioni 550 (Takriban TZS Trilioni 1,485).
- Taiwan: Inatakiwa kuwekeza Dola bilioni 400 (Takriban TZS Trilioni 1,080).
- Korea Kusini: Imeahidi Dola bilioni 350 (Takriban TZS Trilioni 945).
Hivyo, Taiwan inashinikizwa kutoa kiasi cha kati, ikiwa ni zaidi ya kile walichotoa 'watani' zao wa kibiashara, Korea Kusini.
TSMC: Kuku Anayetaga Mayai ya Dhahabu Sehemu kubwa ya uwekezaji huu inategemewa kutoka kwa kampuni maarufu ya TSMC (*Taiwan Semiconductor Manufacturing Company*). Hawa ndio wababe wa duniani katika utengenezaji wa 'chips' au vishikwambi vinavyoendesha simu, kompyuta, na magari yetu. Kati ya hizo trilioni 1,000 zinazotakiwa, TSMC pekee inatarajiwa kubeba mzigo wa Dola bilioni 165 (Takriban TZS Trilioni 445). Hii inaonesha jinsi teknolojia ilivyo na nguvu kuliko hata mafuta katika karne hii ya 21.
Biashara ya "Nipe Nikupe" Serikali ya Taiwan, kupitia Ofisi yake ya Majadiliano ya Biashara (OTN), haijakaa kinyonge. Wameingia kwenye meza ya mazungumzo wakitumia mbinu ya "mkono mtupu haulambwi." Taiwan inataka kutumia uwekezaji huu mkubwa kama fimbo ya kupunguziwa kodi na ushuru wa forodha (tariffs) kwa bidhaa zao zinazoingia Marekani. Wanapigania hadhi ya "Taifa linalopendelewa zaidi" (MFN) ili kukwepa rungu la kodi.
Hii inakuja wakati ambapo Rais mteule wa Marekani, Donald Trump, ambaye anafahamika kwa sera zake kali za "Marekani Kwanza", alitishia kuweka ushuru wa asilimia 20 kwa bidhaa za Taiwan kama hakutakuwa na makubaliano kamili. Rais wa Taiwan, Lai Ching-te, amepangua hoja hiyo akisema hiyo ilikuwa ni "bei ya kuanzia" tu na ana imani mambo yatanyooka.
Tanzania Tumejifunza Nini? Sakata hili linatupa funzo kubwa sisi Watanzania. Kwanza, linaonesha umuhimu wa kuwa na bidhaa au teknolojia ambayo dunia inaililia (kama 'chips' za TSMC). Pili, linafundisha kwamba katika diplomasia ya uchumi, hakuna cha bure; ukitaka soko la kimataifa, lazima uwe tayari kuwekeza au kutoa kitu chenye thamani.
Wakati Taiwan inajenga viwanda Marekani ili kulinda soko lake, sisi pia tunapaswa kuangalia ni kwa namna gani tunaweza kutumia rasilimali zetu kama madini ya kimkakati kujenga ushawishi kama huu duniani.
Mchezo huu wa kidiplomasia bado ni mbichi, na macho yote sasa yapo Washington na Taipei kuona nani atakonyeza jicho kwanza.