Serikali ya Rais Donald Trump wa Marekani, ambayo imekuwa ikifahamika kwa sera kali za kudhibiti mipaka na kukataa kupokea karibu wakimbizi wote, imezua mjadala mkali na shutuma za ubaguzi baada ya kutoa ruhusa maalum kwa kundi la raia weupe wa Afrika Kusini kuhamia Marekani kama wakimbizi. Hatua hii inapingana vikali na msimamo wake wa jumla kuhusu wahamiaji na wakimbizi, hasa kutoka mataifa mengine ya Afrika na maeneo yenye vita.
Kundi la kwanza la raia 49 wa Afrika Kusini wenye asili ya Kiholanzi (wanaojulikana kama Afrikaners, wazao wa walowezi wa Kiholanzi waliofika karne ya 17) waliondoka Johannesburg kwa ndege maalum iliyokodiwa na serikali ya Marekani mnamo tarehe 11 Mei 2025. Watu hawa wanadai kuwa wanakabiliwa na mateso katika Afrika Kusini ya baada ya ubaguzi wa rangi (Apartheid), wakitaja kile wanachokiita "ubaguzi wa kinyume" unaowafanya wakose ajira, pamoja na kuandamwa na vitendo vya vurugu.
Rais Trump, akionyesha kuunga mkono madai yao, alisaini amri ya kiutendaji mwezi Februari mwaka huu, muda mfupi baada ya kuingia madarakani, iliyolenga kutoa hadhi ya ukimbizi kwa Waafrikaner na wakati huo huo akasitisha misaada kwa Afrika Kusini. Mchakato wa kuwatambua kama wakimbizi, ambao kwa kawaida huchukua miaka mingi, ulifupishwa kwa kasi ya ajabu, na ndani ya miezi mitatu tu, kundi hili la kwanza lilianza safari yao kuelekea Marekani. Baada ya kuwasili karibu na Washington DC tarehe 12 Mei, wanasambazwa katika majimbo mbalimbali kama Minnesota, Texas, na Alameda kuanza maisha mapya.
Hata hivyo, serikali ya Afrika Kusini imepinga vikali madai kwamba raia hao ni wakimbizi wanaokimbia mateso. Rais wa Afrika Kusini, Cyril Ramaphosa, akizungumza nchini Ivory Coast tarehe 12 Mei, alisema, "Watu walioondoka hawakuwa wanateswa. Hawakuwa wananyanyaswa wala kutendewa isivyo haki. Wanaondoka kwa sababu hawataki kukubali mabadiliko yanayotokea nchini mwetu kwa mujibu wa katiba," kama ilivyoripotiwa na Bloomberg. Waziri wa Mambo ya Nje wa Afrika Kusini, Ronald Lamola, pia alisisitiza kuwa "hakuna ushahidi wowote unaounga mkono madai ya mateso dhidi ya Wazungu wa Afrika Kusini" na kwamba "hawana sifa za kuwa wakimbizi." Aliongeza kuwa Rais Ramaphosa anapanga ziara ya kikazi nchini Marekani hivi karibuni.
Mashirika ya haki za binadamu na wachambuzi wameishutumu vikali serikali ya Trump kwa kutumia sera za kindumakuwili kwa wakimbizi. Wana hoja kuwa kitendo cha kuwafungulia milango Wazungu wa Afrika Kusini huku ikiwafungia wale wanaokimbia vita na njaa kutoka nchi kama Sudan na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC) ni dhihaka kwa madhumuni halisi ya sera za wakimbizi za kuwasaidia watu walio katika mazingira hatarishi zaidi.
Ikionekana kujaribu kuepuka kuibua mjadala zaidi, safari ya kuondoka kwa Waafrikaner hao kutoka Johannesburg ilifanywa kimya kimya. Gazeti la New York Times liliripoti kuwa walikataa kuzungumza na waandishi wa habari wakidai kuzuiwa na Ubalozi wa Marekani, na polisi waliwazuia wanahabari kuwakaribia.
Kitendo hiki kinatarajiwa kuzorotesha zaidi uhusiano kati ya Marekani na Afrika Kusini, ambao tayari ulikuwa na mivutano kutokana na sera mbalimbali za Trump. Rais Trump amekuwa akiikosoa Afrika Kusini kwa sera zake za ndani na nje, ikiwemo kuipeleka Israel katika Mahakama ya Kimataifa ya Haki (ICJ) na sheria yake ya umiliki wa ardhi inayolenga kurekebisha ukosefu wa usawa ulioachwa na Apartheid (ambapo kundi dogo la wazungu bado linamiliki sehemu kubwa ya ardhi ya kilimo). Sheria hiyo ya ardhi imekosolewa na Trump kama "unyanyasaji wa ardhi wa kibaguzi," ingawa serikali ya Afrika Kusini inasema inalenga kuleta usawa na itatumika tu kwa masharti magumu. Waafrikaner wengi, ambao ni wakulima, wanahofia kunyang'anywa ardhi yao.
Idara ya Mambo ya Nje ya Marekani iliripoti kuwa hadi kufikia Machi mwaka huu, zaidi ya Waafrikaner 8,000 walikuwa wamewasilisha maombi ya kupatiwa hadhi ya ukimbizi nchini Marekani, jambo linaloonyesha kuwa suala hili litaendelea kuzua mjadala.