Serikali ya Rais Donald Trump wa Marekani inatarajiwa kuanza mchakato wa kuwapokea kundi la zaidi ya raia 20 weupe wa Afrika Kusini kama 'wakimbizi' kuanzia wiki ijayo, hatua ambayo imeelezwa na maafisa waandamizi wa Marekani kuwa ya kipekee na isiyo ya kawaida. Uamuzi huu unajiri wakati ambapo serikali hiyo imesitisha kwa kiasi kikubwa programu zake nyingi za kupokea na kuwahifadhi wakimbizi kutoka maeneo mengine ya dunia, ikiwemo kutoka nchi nyingi za Kiafrika na Amerika ya Kusini.
Kundi la kwanza la Waafrika Kusini hao weupe, ambao wengi wao wanatajwa kuwa ni jamii ya 'Afrikaners' (watu wenye asili ya Kiholanzi), linatarajiwa kuwasili katika Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Dulles mjini Washington D.C. tarehe 12 Mei, 2025. Inaripotiwa kuwa watapokewa na ujumbe maalum wa serikali utakaoundwa na Naibu Waziri wa Mambo ya Nje pamoja na maafisa kutoka Wizara ya Afya na Huduma za Kibinadamu ya Marekani.
Akitoa maelezo kuhusu hatua hii, Naibu Mkuu wa Utumishi katika Ikulu ya White House, Bwana Stephen Miller, ambaye anafahamika kwa msimamo wake mkali kuhusu masuala ya uhamiaji, alisema kuwa kundi hili la kwanza litakuwa ni mwanzo wa "juhudi kubwa na za mpango maalumu za kuwahifadhi." Miller alidai kuwa hali inayowakabili Wazungu nchini Afrika Kusini ni "mfano halisi na wa kiada wa sababu za msingi za kuwepo kwa programu za wakimbizi," akisisitiza kuwa wanakabiliwa na "mateso yanayotokana na ubaguzi wa rangi."
Idara ya Mambo ya Nje ya Marekani imethibitisha kuwa Ubalozi wake mjini Pretoria, Afrika Kusini, umekuwa ukifanya usaili na kuendesha taratibu za ukimbizi kwa mujibu wa amri maalum ya kiutendaji iliyotolewa na Rais Trump. Amri hiyo inaelekeza kuwapa kipaumbele "Waafrikaners ambao ni wahanga wa ubaguzi usio wa haki wa rangi nchini Afrika Kusini." Wakati huohuo, Wizara ya Afya na Huduma za Kibinadamu, kupitia Ofisi yake ya Makazi ya Wakimbizi, imejiandaa kikamilifu kuwapatia msaada kamili wahamiaji hao, ikiwa ni pamoja na huduma za makazi, samani za nyumbani, vifaa vingine vya matumizi ya nyumbani, pamoja na gharama za chakula, mavazi, na hata nepi kwa watoto.
Hata hivyo, uamuzi huu wa serikali ya Marekani umepokewa kwa hasira na pingamizi kali kutoka kwa Serikali ya Afrika Kusini. Ofisi ya Rais Cyril Ramaphosa ilitoa taarifa rasmi tarehe 9 Mei, 2025, ikieleza kuwa Rais Ramaphosa, katika mazungumzo ya simu aliyofanya na Rais Trump mwishoni mwa mwezi uliopita (Aprili), alikanusha vikali madai ya kuwepo kwa mateso dhidi ya jamii ya Waafrikaners. Katika mazungumzo hayo, Rais Ramaphosa alimweleza Rais Trump kuwa taarifa alizopewa kuhusu hali hiyo ni "za uongo kabisa na hazina msingi." Taarifa ya Ikulu ya Afrika Kusini ilisisitiza, "Msimamo wetu ni wazi na haujabadilika: hakuna raia yeyote wa Afrika Kusini anayeweza na anayestahili kuainishwa kama mkimbizi nchini Marekani au katika nchi nyingine yoyote duniani."
Wizara ya Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Kimataifa ya Afrika Kusini (DIRCO) nayo ilitoa taarifa kali kulaani hatua hiyo ya Marekani. DIRCO ilisema kuwa mchakato wa kuwahamisha raia wa Afrika Kusini kwenda Marekani kwa hadhi ya 'ukimbizi' unafanyika kwa "malengo ya kisiasa tu" na unalenga "kutilia shaka na kuchafua mfumo wa demokrasia ya kikatiba wa Afrika Kusini." Wizara hiyo ilikumbusha jumuiya ya kimataifa kuwa, "Afrika Kusini ndiyo nchi ambayo wananchi wake walipitia mateso ya kweli na ya kutisha chini ya mfumo wa kikatili wa ubaguzi wa rangi wa Apartheid. Nchi yetu imefanya juhudi kubwa na za dhati kuhakikisha kuwa ubaguzi wa aina hiyo hautokei tena kamwe." Licha ya kupinga vikali uamuzi huo wa Marekani wa kuwapa hadhi ya ukimbizi raia wake, DIRCO ilisema kuwa serikali ya Afrika Kusini haitawazuia raia wake wanaotaka kuondoka nchini kwa hiari yao, kwa kuwa inaheshimu uhuru wa mtu kuchagua na kusafiri. Wizara hiyo pia imeeleza kuwa imeiomba serikali ya Marekani kutoa taarifa rasmi kuhusu hadhi halisi ya raia hao wanaoondoka – iwapo ni wakimbizi, waomba hifadhi, au ni raia wa kawaida tu wanaohama.
Hatua hii ya Marekani inajiri kukiwa na historia ya hivi karibuni ya mivutano mikali ya kidiplomasia kati ya mataifa haya mawili. Mwezi Machi mwaka huu, Waziri wa Mambo ya Nje wa Marekani (jina halikutajwa katika taarifa ya awali) aliripotiwa kugomea mkutano wa Mawaziri wa Mambo ya Nje wa nchi za G20 uliofanyika Johannesburg, Afrika Kusini (ambayo ndiyo mwenyekiti wa G20 kwa sasa), akidaiwa kupinga ajenda zilizohusu masuala ya uanuwai, ujumuishwaji, na mabadiliko ya tabianchi. Pia katika mwezi huohuo, serikali ya Marekani ilimfukuza Balozi wa Afrika Kusini nchini humo kwa madai ya kutoa kauli ambazo Marekani ilizitafsiri kuwa zinamaanisha kuwa matamshi ya Rais Trump yanachochea siasa za mrengo wa kibaguzi. Kufuatia matukio hayo, Marekani ilitangaza kusitisha aina zote za ushirikiano wake na G20 wakati Afrika Kusini ikiwa bado inashikilia wadhifa wa uenyekiti. Ikumbukwe Marekani inatarajiwa kuwa mwenyeji wa mkutano wa G20 mwaka 2026.
Uamuzi huu wa serikali ya Marekani wa kuwapokea Wazungu wa Afrika Kusini kama wakimbizi unatarajiwa kuzidisha mivutano ya kidiplomasia iliyopo na kuibua maswali mengi kuhusu vigezo, uwazi, na motisha za sera yake ya wakimbizi, hasa ikizingatiwa kuwa programu nyingi za kupokea wakimbizi kutoka maeneo mengine ya dunia, ikiwemo kutoka mataifa mengi ya bara la Afrika, zimesitishwa na utawala huo.