Marekani na Iran zimerejea kwenye meza ya mazungumzo ya ngazi ya juu kuhusu mpango wa nyuklia wa Iran kwa mara ya kwanza katika takriban miaka minane. Mazungumzo hayo yaliyofanyika katika mji mkuu wa Oman, Muscat, tarehe 12 Aprili 2025, yaliendeshwa katika hali inayoonekana kuwa tulivu na yenye matumaini, huku kukiwa na ripoti kwamba Iran imeonyesha nia ya kupunguza kiwango chake cha urutubishaji wa madini ya urani hadi kufikia viwango vya mwaka 2015, badala ya kuondolewa kwa vikwazo vya kiuchumi ilivyowekewa na Marekani. Pande hizo mbili zimepanga kukutana tena kwa mazungumzo zaidi tarehe 19 Aprili.
Mazungumzo hayo ya saa mbili yalihusisha ujumbe wa Marekani ukiongozwa na Mjumbe Maalum wa Ikulu ya White House kwa Mashariki ya Kati, Steve Witkoff, na ujumbe wa Iran ukiongozwa na Naibu Waziri wa Mambo ya Nje anayehusika na Siasa, Abbas Araghchi. Huu ni muunganiko rasmi wa kwanza wa ngazi ya juu kati ya nchi hizi mbili tangu Septemba 2017, wakati wa utawala wa Rais Barack Obama.
Baada ya mkutano huo, Ikulu ya White House ilitoa taarifa ikisema, "Majadiliano yalikuwa chanya sana na yenye kujenga," na kuongeza, "Nchi hizo mbili zimekubaliana kukutana tena tarehe 19." Mkutano ujao unatarajiwa kujadili mfumo mkuu wa makubaliano ya nyuklia na ratiba ya mazungumzo yajayo.
Upande wa Iran pia ulionyesha mtazamo chanya. Bwana Araghchi, akizungumza na televisheni ya taifa, alisema, "Ikiwa msingi wa mazungumzo utawekwa mapema wiki ijayo, tutaweza kuingia katika majadiliano ya kina." Alisisitiza kuwa pande zote zinataka makubaliano ya muda mfupi na sio tu "mazungumzo kwa ajili ya mazungumzo."
Gazeti la Wall Street Journal (WSJ), likinukuu vyanzo vyake, liliripoti kuwa katika mazungumzo haya, Iran ilitaka kupunguziwa vikwazo vya kiuchumi kama sharti la kudhibiti mpango wake wa nyuklia. Inaripotiwa kuwa Iran inataka kupata idhini ya kufikia mabilioni ya dola za Kimarekani za fedha zake zilizozuiliwa nje ya nchi, pamoja na kupunguzwa kwa vikwazo vya Marekani dhidi ya kampuni za kusafisha mafuta za China zinazonunua mafuta ghafi ya Iran.
Ili kufanikisha hili, Iran imeeleza kuwa iko tayari kupunguza kiwango cha urutubishaji wa urani hadi kufikia kile kilichokubaliwa katika Makubaliano ya Nyuklia ya Iran ya mwaka 2015 (JCPOA), ambacho ni chini ya asilimia 3.67. Hatua hii inakuja baada ya Marekani, chini ya utawala wa kwanza wa Donald Trump mwaka 2018, kujiondoa unilateral kwenye makubaliano hayo na kurejesha vikwazo dhidi ya Iran. Kujibu hatua hiyo, Iran ilianza tena shughuli zake za nyuklia mwaka 2019 na kufikia mwaka 2021 ilikuwa imepandisha kiwango cha urutubishaji hadi asilimia 60, kiwango ambacho kinakaribia kile kinachohitajika kutengeneza silaha za nyuklia.
Hata hivyo, shirika la habari la ISNA nchini Iran liliripoti kuwa upande wa Iran umeweka wazi kuwa hauwezi kukubali matakwa ya kuachana kabisa na mpango wake wa nyuklia. Kwa kuwa msimamo rasmi wa Marekani ni 'kuvunjwa kabisa kwa mpango wa nyuklia wa Iran,' kuna uwezekano kuwa mazungumzo yajayo hayatakuwa rahisi. Lakini, Mjumbe Maalum Witkoff, katika mahojiano na WSJ kabla ya mazungumzo, alidokeza uwezekano wa maelewano akisema, "Hiyo haimaanishi kuwa hatutatafuta suluhisho jingine la kupata maelewano kati ya nchi hizi mbili."
Gazeti la New York Times (NYT) liliripoti kuwa mabadiliko ya msimamo wa Kiongozi Mkuu wa Iran, Ayatollah Ali Khamenei, ambaye awali alikuwa akipinga mazungumzo, yalitokana na ushauri wa moja kwa moja kutoka kwa maafisa wakuu wa serikali. Maafisa hao walimuonya mwezi uliopita kwamba "ikiwa Iran haitakubali pendekezo la mazungumzo au ikiwa mazungumzo yatashindikana, mashambulizi dhidi ya vituo vya nyuklia vya Iran yatakuwa hayaepukiki."
Hofu kuu ni kwamba mzozo na Marekani ukigeuka kuwa vita, unaweza kusababisha mlipuko wa hasira za wananchi kutokana na hali mbaya sana ya kiuchumi, na hivyo kuhatarisha utawala wenyewe. Hali ya uchumi wa Iran tayari ni mbaya sana; thamani ya sarafu yake, Rial, imeporomoka kwa zaidi ya asilimia 95 ikilinganishwa na ilivyokuwa wakati wa makubaliano ya JCPOA mwaka 2015, na mfumuko wa bei wa mwaka unazidi asilimia 30.
Chanzo cha picha: AFP