Serikali ya Marekani imetangaza awamu mpya ya vikwazo vikali vinavyolenga mtandao wa biashara ya mafuta ghafi ya Iran, hatua iliyochukuliwa siku chache tu kabla ya kufanyika kwa mazungumzo ya ana kwa ana kuhusu mpango wa nyuklia kati ya nchi hizo mbili mjini Oman. Vikwazo hivi vipya, vilivyotangazwa Aprili 10, 2025 (kwa saa za Marekani), vimejumuisha kampuni kubwa ya nishati kutoka China, ikiashiria kuendelea kwa mvutano wa kibiashara na kidiplomasia.
Kampuni iliyolengwa ni pamoja na 'Guangxia Zhoushan Energy Group' ya China. Kwa mujibu wa serikali ya Marekani, kampuni hii inamiliki na kuendesha kituo kikubwa cha kuhifadhi mafuta ghafi na bidhaa za petroli katika kisiwa cha Huangzeshan, kilichopo katika jiji la Zhoushan. Kituo hiki kinaelezwa kuunganishwa moja kwa moja na visafishaji huru vya mafuta (vinavyojulikana kama 'teapot refineries') kupitia bomba la chini ya bahari la Huangzeshan-Yushan. Marekani inadai kuwa kituo hiki kimehusika kikamilifu katika kununua, kusafirisha, na kuuza mafuta ghafi kutoka Iran, na hivyo kukiuka vikwazo vilivyowekwa awali na Marekani dhidi ya Iran.
Mbali na kampuni hiyo ya China, vikwazo hivyo vipya pia vimemlenga mfanyabiashara raia wa India anayeishi katika Falme za Kiarabu (UAE), Jugwinder Singh Brar. Anadaiwa kumiliki kampuni ya usafirishaji yenye meli takriban 30 ambazo zimehusika katika usambazaji wa mafuta ya Iran. Aidha, kampuni nne zenye usajili katika UAE na India, zinazohusishwa na umiliki na uendeshaji wa meli za Brar, zimewekewa vikwazo pia. Kampuni hizi zinatuhumiwa kusafirisha mafuta kwa niaba ya Kampuni ya Taifa ya Mafuta ya Iran (NIOC) na jeshi la Iran.
Matokeo ya vikwazo hivi ni kwamba mali zote za wahusika hao zilizopo ndani ya mamlaka ya Marekani zitazuiwa (kufungwa), na raia pamoja na makampuni ya Marekani wanapigwa marufuku kufanya biashara yoyote na wahusika hao.
Hatua hii ya Marekani inakuja wakati ambapo maafisa wa Marekani na Iran wanatarajiwa kukutana moja kwa moja mjini Muscat, Oman, tarehe 12 Aprili 2025, kwa ajili ya mazungumzo kuhusu mpango wa nyuklia wa Iran. Hii inatajwa kuwa ni mara ya kwanza kwa nchi hizo kufanya mazungumzo ya moja kwa moja baada ya kipindi kirefu cha kutegemea wapatanishi.
Ikumbukwe kuwa mwaka 2015, Iran ilifikia makubaliano ya nyuklia (JCPOA) na mataifa sita yenye nguvu duniani (Marekani, Uingereza, Ufaransa, Urusi, China, na Ujerumani). Chini ya makubaliano hayo, Iran ilikubali kupunguza kiwango cha urutubishaji wa madini ya urani hadi chini ya 3.67% na kusitisha uundaji wa makombora ya masafa marefu kwa miaka minane, ili iweze kuondolewa vikwazo vya kiuchumi.
Hata hivyo, makubaliano hayo yaliporomoka mwaka 2018 baada ya utawala wa Rais wa wakati huo, Donald Trump, kuiondoa Marekani unilateral kwenye makubaliano hayo na kurejesha vikwazo vikali dhidi ya Iran. Kufuatia hatua hiyo, Iran ilianza tena kuongeza kiwango cha urutubishaji wa urani.
Taarifa iliyochapishwa (chanzo cha makala hii) inadai kuwa Marekani, ikiwezekana ikirejelea sera za utawala uliopita wa Trump zinazofahamika kama "shinikizo la juu kabisa" (Maximum Pressure), inalenga kutumia vikwazo hivi vipya na vingine vilivyotangazwa hivi karibuni (kama vile dhidi ya Shirika la Nishati ya Atomiki la Iran - AEOI) kama njia ya kuishinikiza Iran ikubali makubaliano mapya na kusitisha kabisa usafirishaji wake wa mafuta. Chanzo hicho pia kinataja vitisho vya kutumia nguvu za kijeshi iwapo Iran haitaachana na mpango wake wa nyuklia. Ni muhimu kutambua kuwa madai kuhusu uongozi wa sasa wa Marekani na sera zake kama yalivyoelezwa kwenye chanzo yanaweza kuhitaji uthibitisho zaidi kulingana na hali halisi ya kisiasa ya Aprili 2025.
Chanzo cha picha: AP