Nchi ya China imetia saini makubaliano ya uwekezaji wa kiasi kikubwa cha fedha, Dola za Kimarekani bilioni 1.2 (takriban Shilingi za Kitanzania Trilioni 3), katika mradi kabambe wa Kambodia wa kuchimba mfereji mkuu utakaounganisha mji mkuu wa Phnom Penh na pwani ya Ghuba ya Thailand. Mradi huu unaojulikana kama Mfereji wa Funan Techo, ni ndoto ya muda mrefu kwa Kambodia, lakini fedha hizi kutoka China zimeibua upya mijadala na wasiwasi mkubwa, hasa kutoka nchi jirani na mataifa mengine yenye maslahi katika eneo hilo.
Shirika la Habari la AP na vyombo vingine vya habari vimeripoti kuwa serikali ya Kambodia ilitangaza makubaliano ya ufadhili wa mfereji huu mnamo tarehe 18 ya mwezi huu, yakishuhudiwa wakati wa ziara ya Rais wa China, Xi Jinping, nchini Kambodia. Makubaliano hayo yanafungua njia kwa ajili ya ujenzi wa njia mpya ya maji ya ndani na ya baharini, yenye uwezo wa kuhudumia meli zenye uwezo wa kubeba mizigo hadi Tani 3,000 (DWT - Deadweight Tonnage). Mkataba huu unahusisha sio tu uchimbaji wa mfereji, bali pia ujenzi wa malango ya kupitisha meli (locks) na miundombinu mingine muhimu ya urambazaji na usafirishaji.
Mfereji wa Funan Techo unatarajiwa kuwa na urefu wa takriban kilomita 180, ukitumia mito midogo inayotoka Mto Mkuu wa Mekong kuunganisha Phnom Penh na pwani ya Ghuba ya Thailand katika Mkoa wa Kep uliopo kusini mwa Kambodia. Mradi huu unakadiriwa kugharimu jumla ya Dola za Kimarekani bilioni 1.7 (takriban Shilingi za Kitanzania Trilioni 4.25), kiasi ambacho ni sawa na takriban asilimia 4 ya Pato la Taifa (GDP) la Kambodia. Ingawa kazi za awali za uchimbaji zilikuwa zimeanza Agosti mwaka jana (2023), mradi ulikuwa umesimama kutokana na changamoto za ufadhili, ambazo sasa zinaonekana kutatuliwa na uwekezaji huu kutoka China.
Wakati akizungumzia mradi huo, Mwenyekiti wa Kampuni ya China Communications Construction Company (CCCC), kampuni mama ya China Road and Bridge Corporation (CRBC) ambayo ndiyo itakayofanya ujenzi, Bw. Wang Tongzhou, aliuelezea mfereji huo kama "njia muhimu ya maji ya ndani ya Kambodia na miundombinu ya msingi ya usafirishaji itakayokuwa injini mpya ya ukuaji wa uchumi wa kitaifa." Aliongeza kuwa baada ya kukamilika, mfereji huo utapunguza kwa kiasi kikubwa gharama za usafirishaji na kuchangia katika kuinua sekta ya viwanda ya Kambodia kuelekea hatua za uzalishaji zenye thamani ya juu zaidi.
Licha ya matumaini ya kiuchumi yaliyopo, mfereji huu umekabiliwa na upinzani na wasiwasi mkubwa kutoka pande mbalimbali. Nchi jirani ya Vietnam inahofia kuwa uchimbaji na matumizi ya maji kutoka Mto Mekong yatapunguza kwa kiasi kikubwa kiwango cha maji yanayofika delta yake, na kusababisha uhaba wa maji wakati wa kiangazi na kuongeza hatari ya mafuriko wakati wa masika. Aidha, wataalamu wa mazingira wanaonya kuwa mabadiliko haya ya mtiririko wa maji yanaweza kusababisha uharibifu mkubwa wa bayoanuwai (aina za viumbe hai) katika eneo la Mto Mekong.
Zaidi ya hayo, wasiwasi mkubwa wa kiusalama umetolewa na Vietnam na Marekani, ambao wanahofia kuwa mfereji huu unaweza kutumiwa na meli za kivita za China kama njia ya usafiri, na hivyo kuipa China uwezo wa kufikia Ghuba ya Thailand kijeshi kwa kupita njia ambazo sasa zinadhibitiwa au kuathiriwa na Vietnam.
Hata hivyo, Waziri Mkuu wa Kambodia, Hun Manet, amesisitiza dhamira ya nchi yake ya kutekeleza mradi huu bila kujali gharama yoyote, akisema kuwa mfereji huo ni muhimu kwa hadhi ya kitaifa, uhuru wa mipaka ya nchi, na maendeleo ya Kambodia.
Mkataba huu wa ufadhili umetengenezwa kwa mfumo wa ushirikiano kati ya sekta ya umma na binafsi (PPP - Public-Private Partnership), ambapo wawekezaji kutoka Kambodia watakuwa na hisa kwa asilimia 51 na wawekezaji kutoka China watakuwa na asilimia 49. Utekelezaji wa mradi utafuata mfumo wa Ujenzi-Endesha-Hamisha (BOT - Build-Operate-Transfer), ambapo CRBC itajenga mfereji huo, kuuendesha kwa kipindi cha miaka 40 hadi 50, kisha kuukabidhi kwa serikali ya Kambodia.
Serikali ya Kambodia inatarajia kuwa ujenzi wa mfereji huu utazalisha hadi nafasi za kazi 50,000, moja kwa moja na kwa njia zisizo za moja kwa moja, hivyo kuchangia katika kuinua hali ya maisha ya wananchi wake. Mradi huu unadhihirisha changamoto tata zinazowakabili nchi zinazoendelea zinapotafuta uwekezaji mkubwa wa miundombinu, ambapo faida za kiuchumi huweza kuambatana na wasiwasi wa kimazingira na masuala tata ya kisiasa na kiusalama katika ngazi ya kikanda na kimataifa.