Hali ya usalama katika ukanda wa Asia Kusini Mashariki imeingia dosari kubwa baada ya "fahali wawili," Thailand na Cambodia, kurejea tena katika uwanja wa vita, huku makubaliano ya amani yaliyosifiwa sana na kusimamiwa na Rais wa Marekani, Donald Trump, yakionekana kugonga mwamba. Mapigano haya mapya yamezuka ikiwa ni miezi michache tu tangu viongozi wa mataifa hayo mawili kuweka saini ya kusitisha uhasama, jambo linaloibua hofu ya kuzuka kwa vita kamili katika mpaka huo wenye historia ndefu ya umwagaji damu.
Tofauti na miezi iliyopita ambapo pande zote zilionyesha nia ya diplomasia, safari hii mambo yamebadilika. Serikali ya Thailand, chini ya Waziri Mkuu Anutin Charnvirakul, imeonyesha msimamo mkali wa "jino kwa jino," ikisisitiza kuwa haina mpango wa kurudi nyuma. Akizungumza kwa jazba, Anutin amekaririwa akisema, "Kwa sasa hatuwezi kusitisha mapigano. Nimejeshi jeshi letu rukhsa kamili ya kutekeleza operesheni zilizopangwa ili kulinda hadhi ya taifa letu. Lazima tufanye kile kinachopaswa kufanywa." Kauli hii imetolewa huku kukiwa na ripoti za milipuko ya mabomu na risasi katika eneo la mpaka.
Kwa upande wa pili wa shilingi, Cambodia inaonekana kutafuta njia ya kutokea kidiplomasia. Mshauri wa Waziri Mkuu wa Cambodia, Hun Manet, Bwana Suos Yara, ameiambia dunia kuwa nchi yake bado inaamini katika nguvu ya mazungumzo. "Sisi tuko tayari muda wowote kukaa mezani na wenzetu wa Thailand. Tunaamini mazungumzo ya ana kwa ana ndiyo dawa pekee ya kumaliza 'kifu' hiki," alisema Yara. Hata hivyo, mkono huu wa amani kutoka Phnom Penh unaonekana kugonjwa ukuta kutokana na msimamo mkali wa Bangkok.
Kiini cha mzozo huu ni mpaka wenye urefu wa kilomita 817, ambao ulichorwa na wakoloni wa Kifaransa mwaka 1907 wakati Cambodia ikiwa chini ya himaya yao. Kama ilivyo kwa mipaka mingi barani Afrika iliyochorwa wakati wa ukoloni na kuacha migogoro, mpaka huu umekuwa kidonda kisichopona kwa zaidi ya karne moja, huku kila upande ukivutia kwake, hasa katika maeneo yenye mahekalu ya kale na rasilimali.
Marekani, ambayo imekuwa ikijaribu kuwa mpatanishi, imejikuta katika wakati mgumu. Waziri wa Mambo ya Nje wa Thailand, Sihasak Phuangketkeow, amemrushia vijembe Marekani kwa kutishia kutumia vikwazo vya ushuru (tariffs) kama fimbo ya kuilazimisha Thailand kufuata matakwa ya Washington. "Msitutishe na kodi. Suala la mipaka yetu na Cambodia ni la kiusalama na linapaswa kutenganishwa kabisa na masuala ya biashara. Marekani isiingilie kati kwa mashinikizo," alifoka waziri huyo.
Wakati huo huo, Washington kupitia kwa Waziri wake wa Mambo ya Nje, Marco Rubio, imetoa wito mzito kwa pande zote mbili kusitisha uhasama mara moja. Rais Donald Trump, ambaye anaona kuvunjika kwa mkataba huu kama dharau kwa juhudi zake, ametangaza kuwa atawapigia simu viongozi wa nchi zote mbili hivi karibuni ili kujaribu kuokoa jahazi lisizame.
Takwimu za hivi punde kutoka uwanja wa vita zinatisha. Thailand imeripoti kupoteza askari wanne huku wengine 68 wakijeruhiwa. Kwa upande wa Cambodia, Wizara ya Ulinzi imedai kuwa raia wake 9 wameuawa kikatili na wengine 20 kujeruhiwa vibaya kutokana na mashambulizi ya upande wa pili. Hii ni idadi inayooongezeka juu ya vifo 48 vilivyotokea mwezi Julai, ambapo zaidi ya watu 300,000 walilazimika kuyakimbia makazi yao.
Chanzo cha cheche hizi mpya ni tukio la mwezi uliopita, ambapo mwanajeshi wa Thailand alijeruhiwa na bomu la ardhini mkoani Sisaket. Tukio hilo liliifanya Thailand kutangaza kujitoa kwenye makubaliano ya amani, na tangu wakati huo, milio ya risasi haijakauka.
Dunia inasubiri kuona je, simu ya Trump itaweza kuzima moto huu, au ndio mwanzo wa vita nyingine kubwa Asia? Kwa sasa, wananchi wa mpakani ndio wanaoumia, wakilala porini huku tembo wakipigana.