Serikali imeeleza wasiwasi wake mkubwa kuhusu tatizo la kuendelea kwa upotevu wa maji unaosababishwa na vitendo vya wizi na miundombinu chakavu inayosababisha uvujaji katika Mamlaka za Maji nchini. Kwa mwaka wa fedha 2023/24 pekee, imebainika kuwa asilimia 36 ya maji yaliyozalishwa yalipotea, hali ambayo imesababisha hasara kubwa ya takriban TZS bilioni 114.1 (takriban Dola za Kimarekani milioni 44).
Akizungumza jijini Dar es Salaam wakati wa hafla ya uzinduzi wa taarifa ya utendaji wa Mamlaka za Maji kwa mwaka wa fedha 2023/24, Naibu Waziri Mkuu na Waziri wa Nishati, Dkt. Doto Biteko, alieleza kuwa kiasi hicho cha fedha kilichopotea ni kikubwa mno na kingeweza kutumika kwa ajili ya kuanzisha vyanzo vipya vya maji na kuboresha huduma kwa wananchi wengi zaidi nchini.
Mbali na suala la upotevu wa maji, Dkt. Biteko aligusia pia changamoto ya uzalishaji wa maji ambao bado haujafikia kiwango cha kukidhi mahitaji yote ya wananchi. Alitaja baadhi ya mamlaka za maji ambazo zinaongoza kwa kuwa na kiwango kikubwa cha upotevu wa maji, zikiwemo Mamlaka ya Maji ya Rombo (asilimia 70), Handeni (asilimia 69), Ifakara (asilimia 56), na Kilindoni (asilimia 55). Kwa upande mwingine, alizipongeza Mamlaka za Maji za Maganzo, Nzega, Kashuwasa, na Bihalamuro kwa kuonyesha mafanikio katika kudhibiti tatizo hilo la upotevu wa maji.
Dkt. Biteko alitoa wito kwa mamlaka zote za maji nchini kushirikiana kwa karibu na sekta binafsi ili kutafuta suluhisho la kudumu kwa changamoto hii inayoendelea. Alisisitiza haja ya kuweka mikakati madhubuti itakayosaidia kupunguza kwa kiasi kikubwa upotevu wa maji, lengo likiwa ni kuepusha hasara kubwa zaidi kwa serikali na wananchi kwa ujumla.
Naye Waziri wa Maji, Jumaa Aweso, alikuwa na msimamo mkali zaidi kuhusu suala hilo. Alisisitiza kuwa mamlaka zote za maji ambazo zinashindwa kwa kiasi kikubwa kudhibiti upotevu wa maji katika maeneo yao zinapaswa kuchukuliwa hatua kali za kinidhamu. Alieleza kuwa kiasi cha fedha kinachopotea kutokana na tatizo hilo ni kikubwa mno na hakiwezi kupuuzwa.
Waziri Aweso alisema, "Suala la utoaji wa taarifa za utendaji wa mamlaka za maji halipaswi kuwa jambo la kawaida tu la kila mwaka. Ni lazima tuwatambue wale wote ambao hawafanyi vizuri katika kazi zao ili hatua stahiki ziweze kuchukuliwa dhidi yao. Mkurugenzi wa mamlaka ya maji haimaanishi tu kuwa na suti nzuri, bali mkurugenzi ni lazima aonekane kwa utendaji wake. Badala ya kuzungumzia upotevu wa maji kwa kuangalia asilimia pekee, ni muhimu tuziweke takwimu hizo kwenye mfumo wa fedha ili kila mtu aweze kuelewa vizuri athari zake kiuchumi."
Aidha, Waziri Aweso aliipongeza Mamlaka ya Udhibiti wa Huduma za Nishati na Maji (EWURA) kwa kazi nzuri wanayoifanya katika kusimamia suala la bili za maji na kuhakikisha kuwa upotevu wa maji unaanza kupungua katika baadhi ya maeneo.
Kwa upande wake, Mwenyekiti wa Bodi ya EWURA, Prof. Mark Mwandosya, alieleza kuwa uwekezaji katika sekta ya maji una uhusiano wa moja kwa moja na sekta ya afya. Alifafanua kuwa huduma bora za maji safi na usafi wa mazingira ni muhimu sana katika kupunguza kwa kiasi kikubwa magonjwa ya mlipuko ambayo yanaweza kuathiri jamii.
Akinukuu Ripoti ya Taifa ya Takwimu ya mwaka 2022, Prof. Mwandosya alisema kuwa zaidi ya asilimia 70 ya taasisi za elimu ya msingi na sekondari nchini zinapata huduma ya maji safi na salama. Hali hii inawawezesha wanafunzi kutumia muda wao vizuri kwa ajili ya masomo badala ya kutumia muda mwingi kutafuta maji.
Serikali inaendelea kuchukua hatua mbalimbali za kuhakikisha kuwa huduma za maji zinaboreshwa kwa wananchi wote huku ikiweka nguvu katika kudhibiti upotevu wa rasilimali hii muhimu kwa maendeleo ya taifa.