Hali ya upotevu wa nishati ya umeme nchini Tanzania imezua hofu mpya baada ya takwimu kuonyesha ongezeko linalovuka viwango vinavyokubalika kitaalamu. Akizungumza hivi karibuni wakati wa uzinduzi wa ripoti muhimu ya utendaji katika sekta ndogo ya umeme kwa mwaka 2023/24, Naibu Waziri Mkuu ambaye pia anahudumu kama Waziri wa Nishati, Mheshimiwa Dk. Doto Biteko, alibainisha kuwa kiwango cha umeme unaopotea kabla ya kuwafikia watumiaji kimepanda kutoka asilimia 14.57 hadi kufikia asilimia 14.61. Kiwango hiki kinazidi ule ukomo wa asilimia 12 ambao unatajwa kuwa wa juu zaidi unaovumilika katika mifumo bora ya usambazaji umeme.
Dk. Biteko alisisitiza kuwa ongezeko hili la upotevu wa nishati, ambao unaweza kusababishwa na sababu za kiufundi kama vile miundombinu chakavu au sababu zisizo za kiufundi kama wizi wa umeme, linahitaji hatua za haraka na za kibunifu. "Ni dhahiri kwamba tunapaswa kutafuta mikakati mbadala na thabiti ili kudhibiti hali hii ya upotevu wa umeme unaozidi kiwango kinachokubalika," alieleza Dk. Biteko, akionyesha uzito wa changamoto hiyo kwa Shirika la Umeme Tanzania (TANESCO) na uchumi wa taifa kwa ujumla. Upotevu huu sio tu unapunguza mapato ya shirika lakini pia unaweza kuathiri ubora na uhakika wa huduma kwa wananchi na viwanda.
Wakati huo huo, Mamlaka ya Udhibiti wa Huduma za Nishati na Maji (EWURA), kupitia kwa Mkurugenzi Mkuu wake, Dk. James Andilile, imetangaza nia ya kufanya mapitio ya kina ya gharama za huduma ya umeme nchini. Hatua hii inakuja kutokana na ukweli kwamba marekebisho ya mwisho ya bei za umeme yalifanyika takriban miaka minane iliyopita, mwaka 2016. Dk. Andilile alieleza kuwa tathmini hiyo itakayofanyika katika mwaka ujao wa fedha ni muhimu ili kuendana na hali halisi ya gharama za uzalishaji na uendeshaji wa shughuli za umeme nchini.
Aidha, Dk. Andilile alikumbushia jinsi maamuzi ya kimkakati ya serikali hapo awali yalivyosaidia kuiimarisha TANESCO na kudhibiti kupanda kwa bei za umeme. Alitaja kuachana na matumizi ya mitambo ya kukodi yenye gharama kubwa, hatua iliyodhibiti mfumuko wa bei ambao mwaka 2011 ulisababisha bei kupanda kwa asilimia 40 na mwaka 2013 kwa asilimia 39. Vilevile, uamuzi wa serikali kuligeuza deni la TANESCO la takribani Shilingi trilioni 2.4 kuwa sehemu ya mtaji wa serikali ulilipatia shirika hilo afueni kubwa kifedha.
Kwa upande wa mipango ya muda mrefu, Mwenyekiti wa Bodi ya EWURA, Profesa Mark Mwandosya, alisisitiza umuhimu wa uwekezaji katika miradi mikubwa ya uzalishaji umeme kama Bwawa la Umeme la Julius Nyerere (JNHPP). Alibainisha kuwa miradi ya aina hiyo huchukua muda mrefu tangu kusanifiwa hadi kukamilika, lakini ndiyo msingi wa uhakika wa nishati endelevu. "Kukamilika kwa mradi wa Bwawa la Nyerere kutakuwa chachu kubwa kwa ustawi wa sekta yetu ya nishati. Tusipowekeza kimkakati, tunaweza kujikuta tunarejea katika changamoto tulizopitia," alionya Prof. Mwandosya, akionyesha imani kuwa chini ya uongozi wa sasa, suala hili linapewa kipaumbele. Upatikanaji wa umeme wa uhakika na kwa bei nafuu ni muhimu kwa maendeleo ya kiuchumi na kijamii ya Watanzania wote.