Naibu Waziri Mkuu na Waziri wa Nishati, Dkt. Doto Biteko, amezindua rasmi ripoti ya utendaji wa mamlaka za maji kwa mwaka 2023/24, akisisitiza kuwa upatikanaji wa maji safi na salama ni haki ya msingi kwa kila mwananchi wa Tanzania. Katika hotuba yake, amewataka viongozi na watendaji wote wanaohusika na sekta ya maji kuhakikisha wanachukua hatua madhubuti za kudhibiti upotevu wa maji na kulinda kwa nguvu zote vyanzo vya maji ili kuwezesha upatikanaji endelevu wa huduma hii muhimu kwa wananchi wote.
Akizungumza mnamo tarehe 19 Machi 2025, jijini Dar es Salaam, Dkt. Biteko alikiri kuwa licha ya juhudi kubwa zinazofanywa na serikali katika kuboresha sekta ya maji, bado kuna changamoto zinahitaji kushughulikiwa kwa pamoja. Aliongeza kuwa ni jukumu la kila mwanajamii kuhakikisha usafi wa mazingira unazingatiwa, miti inapandwa kwa wingi, na misitu inahifadhiwa ili kulinda vyanzo vya maji ambavyo ni tegemeo la maisha.
"Tusipozingatia utunzaji wa vyanzo vyetu vya maji na kuhifadhi mazingira kwa ujumla, tutaishia kujikuta katika hali mbaya ya upungufu mkubwa wa maji (water stress), hali ambayo inaweza kusababisha migogoro mbalimbali ndani ya jamii zetu," alionya Dkt. Biteko.
Akitaja moja ya changamoto kubwa inayoikabili sekta ya maji nchini, Dkt. Biteko alifahamisha kuwa upotevu wa maji umesababisha hasara kubwa ya takriban TZS bilioni 114.12 kwa mwaka huu mmoja tu. Alielekeza mamlaka zote za maji kuchukua hatua za haraka na madhubuti ili kudhibiti upotevu huo kwa kiwango kinachokubalika, akisisitiza kuwa ni lazima kuhakikisha kila Mtanzania anapata huduma ya maji safi na usafi wa mazingira kwa uhakika na kwa gharama nafuu.
Katika taarifa hiyo, ilielezwa kuwa kwa sasa, upatikanaji wa huduma za maji umeongezeka kwa kiasi kikubwa, ambapo kwa maeneo ya mijini umefikia asilimia 84 na kwa maeneo ya vijijini umefikia asilimia 79.6. Hii inaonesha ongezeko la asilimia 7 ikilinganishwa na mwaka uliopita, jambo linalotia moyo lakini bado linahitaji kuimarishwa zaidi.
Katika hafla hiyo, Waziri wa Maji, Juma Aweso, alieleza kuwa kumekuwa na ongezeko la ubora wa huduma za maji na udhibiti wa upotevu wa maji katika baadhi ya maeneo. Alitoa pongezi kwa Mamlaka ya Udhibiti wa Huduma za Nishati na Maji (EWURA) kwa kazi nzuri wanayoifanya katika kusimamia sekta hiyo kwa ufanisi.
Kwa upande wake, Mwenyekiti wa Bodi ya EWURA, Profesa Mark Mwandosya, alifahamisha kuwa serikali imeongeza kwa kiasi kikubwa bajeti inayotengwa kwa ajili ya sekta ya maji. Alisema kuwa bajeti imeongezeka kutoka TZS bilioni 206 katika mwaka 2010/11 hadi kufikia TZS bilioni 558 katika mwaka wa fedha 2024/25. Hatua hii inaonesha dhamira ya serikali katika kuboresha huduma za maji kwa wananchi wote.
Katika ripoti iliyozinduliwa, zilitajwa mamlaka za maji ambazo zimefanya vizuri katika kupunguza upotevu wa maji. Mamlaka hizo ni: Maganzo (4%), Nzega (6%), Kashuwasa (11%), Biharamulo (12%), na Mwanuzi (13%). Hata hivyo, ripoti hiyo pia ilionesha mamlaka ambazo bado zinakabiliwa na changamoto kubwa ya upotevu wa maji, ambazo ni: Rombo (70%), Handeni (69%), Mugango/Kyabakari (68%), Ifakara (56%), na Kilindoni (55%).
Katika hafla hiyo, Dkt. Biteko alitoa tuzo na vyeti maalum kwa ajili ya kutambua juhudi za mamlaka za maji ambazo zimefanya vizuri katika utoaji wa huduma bora za maji kwa wananchi wao.
Pamoja na mafanikio haya yanayoonekana, ripoti hiyo ilibainisha kuwa bado kuna changamoto zinazoikabili sekta ya maji, ikiwa ni pamoja na uchakavu wa miundombinu ya maji na utegemezi mkubwa wa mamlaka nyingi za maji kwa ruzuku kutoka serikalini. Hali hii inahitaji kuwekwa mikakati endelevu ili kuhakikisha sekta ya maji inajitegemea na ina uwezo wa kutoa huduma bora na endelevu kwa Watanzania wote.