Akiwa jijini Dodoma wakati akizindua ripoti muhimu kuhusu utendaji wa sekta ndogo ya umeme kwa mwaka 2023/24, Naibu Waziri Mkuu na Waziri mwenye dhamana ya Nishati, Mheshimiwa Dk. Doto Biteko, ametoa maagizo mazito kwa Shirika la Umeme Tanzania (TANESCO) na mamlaka nyingine husika. Maagizo hayo yanahusu kufuatilia kwa karibu na kujua hatima ya mikataba 33 ya uzalishaji na uuzianaji umeme (Power Purchase Agreements - PPAs) ambayo, licha ya kusainiwa kati ya TANESCO na wawekezaji binafsi, haijawahi kutekelezwa hata kidogo.
Akifafanua zaidi, Dk. Biteko alieleza kuwa idadi kubwa ya mikataba hiyo ambayo imelala bila utekelezaji, takriban miradi 21 kati ya 33, inahusu uzalishaji wa umeme kwa njia ya nishati ya jua. Miradi hiyo kwa pamoja ingeweza kuchangia Megawati 157 katika gridi ya taifa, kiasi ambacho kingesaidia kupunguza changamoto za upatikanaji umeme. Alionesha kukerwa na hali hiyo akisema, "Tufuatilie tujue kuna tatizo gani? Lakini je, kuna sababu ya kuendelea na mkataba? Mtu mmekubaliana lakini hakuna kinachoendelea." Alifananisha hali hiyo na kuwa na Hati za Makubaliano (MoU) nyingi ambazo hazitekelezwi, akisisitiza kuwa kusaini makubaliano hayo kunawafungia nje wawekezaji wengine wenye nia na uwezo wa kutekeleza miradi. "Wale mliosaini MoU hakuna wanachofanya, matokeo yake huwezi kushirikisha mtu mwingine... Ripoti hii iwasaidie TANESCO tujue wamefikia wapi na mikataba hii," alielekeza.
Ripoti hiyo iliyoandaliwa na Mamlaka ya Udhibiti wa Huduma za Nishati na Maji (EWURA) pia ilifichua ongezeko la malalamiko kutoka kwa wateja wa umeme yaliyowasilishwa kwa mamlaka hiyo. Malalamiko hayo yalifikia 146 katika mwaka wa mapitio, ikiwa ni ongezeko kutoka malalamiko 92 yaliyorekodiwa mwaka uliotangulia. Uchambuzi wa malalamiko hayo ulionesha kuwa asilimia 27 yalihusu ankara za umeme, asilimia 15 yalihusu uunganishwaji wa huduma, asilimia 12 yalilenga huduma kwa wateja (ikiwemo kituo cha huduma kwa wateja ambacho Waziri hupenda kukitembelea), asilimia 12 mengine yalihusu viwango vya bei (tarif), asilimia 8 yalikuwa kuhusu athari za kukatika kwa umeme, na asilimia 3 yalikuwa malalamiko ya uharibifu wa mali. Dk. Biteko alitumia takwimu hizo kusisitiza kuwa EWURA inafanya kazi kama "kioo" kinachoakisi maeneo yenye matatizo katika sekta, na akataka usimamizi wa karibu na utoaji elimu kwa umma pale inapobidi.
Mojawapo ya tahadhari kubwa zaidi iliyotolewa na ripoti ya EWURA inahusu ukuaji wa kasi wa mahitaji ya umeme nchini. Ilielezwa kuwa katika kipindi cha mwaka mmoja tu, mahitaji ya juu ya umeme yameongezeka kwa Megawati 254, na kufikisha kilele cha matumizi (peak demand) karibu na Megawati 1900. Ripoti hiyo ilitoa makadirio ya kutisha kwa siku zijazo, ikionyesha kuwa ifikapo mwaka 2030, mahitaji ya juu yanatarajiwa kufika Megawati 4878, na kupaa zaidi hadi Megawati 8855 ifikapo mwaka 2035.
Akikabiliana na takwimu hizi, Dk. Biteko alisisitiza kuwa huu si wakati wa kuridhika bali ni wakati wa kuchukua hatua za haraka na za kimkakati kuongeza uwekezaji katika vyanzo vipya vya uzalishaji umeme. Alitaja miradi kama ile ya umeme wa maji ya Luhuji na Nyumakali, miradi ya umeme wa jua ya Kishapu, na ile ya umeme wa upepo huko Singida na Makambako kama miradi inayopaswa kuanza kujengwa sasa. Alihimiza matumizi ya fursa zilizopo kama mradi wa "Compact" na kuitaka serikali na wadau kuwa na ujasiri wa kuwekeza pakubwa sasa ili kuepuka kurudi kwenye hali ya mgao wa umeme hapo baadaye kutokana na kasi ya ukuaji wa uchumi. "Taarifa ya EWURA imetuonesha hatari ya kule tunapokwenda, tujiandae kuikabili hii hatari," alihitimisha Waziri Biteko.