Serikali ya Afrika Kusini imesema kuwa haitopanga kuweka ushuru wa kulipiza kisasi kujibu hatua ya Marekani ya kutangaza ushuru wa pande zote wa asilimia 30 kwa bidhaa zinazoingia nchini humo kutoka Afrika Kusini.
Waziri wa Biashara, Viwanda na Ushindani wa Afrika Kusini, Bw. Ebrahim Patel, aliyasema hayo katika mkutano na waandishi wa habari uliofanyika jijini Pretoria. Alikuwa ameandamana na Waziri wa Uhusiano wa Kimataifa na Ushirikiano, Bi. Naledi Pandor. Bw. Patel alieleza kuwa kabla ya kuchukua hatua yoyote ya kulipiza kisasi, ni muhimu kwanza kuelewa jinsi Marekani ilivyofikia uamuzi wa kuweka ushuru huo. Aliongeza kuwa kuweka ushuru wa kulipiza kisasi bila kuelewa misingi ya hatua ya Marekani itakuwa si jambo lenye manufaa.
Badala ya kulipiza kisasi kwa ushuru, Bw. Patel alisema kuwa Afrika Kusini itatafuta mazungumzo na Marekani kwa lengo la kupata msamaha wa ushuru na kuweka mfumo wa upendeleo wa kiasi cha bidhaa (non-tariff quotas).
Siku moja kabla ya mkutano huo na waandishi wa habari, ofisi ya Rais wa Afrika Kusini ilitoa taarifa ikieleza wasiwasi wake kuhusu ushuru huo uliowekwa kwa upande mmoja. Taarifa hiyo ilisema kuwa ushuru huo unaweza kuwa kikwazo kwa biashara na ustawi wa pamoja. Aidha, ilitangaza nia ya Afrika Kusini ya kufanya mazungumzo na Marekani ili kufikia mkataba mpya wa biashara.
Kwa upande wake, Waziri Pandor alionyesha wasiwasi wake kuhusu hatua ya Rais Trump kuweka ushuru huo, akisema kuwa inaharibu faida ambazo nchi za Afrika zilikuwa nazo chini ya Sheria ya Fursa ya Ukuaji wa Afrika (AGOA).
AGOA, ambayo ilitungwa mwaka 2000, inaruhusu nchi za Afrika Kusini mwa Sahara kuuza bidhaa zao nyingi moja kwa moja nchini Marekani bila kulipa ushuru au kufuata vikwazo vya kiasi. Sheria hiyo inatarajiwa kujadiliwa upya na kuamuliwa kama itaendelea au la mwezi Septemba mwaka huu.
Shirika la habari la Reuters lilibainisha kuwa sera ya ushuru ya Rais Trump inaashiria kuwa kuna uwezekano mdogo wa AGOA kuendelezwa kama ilivyo sasa.
Zaidi ya hayo, Reuters iliongeza kuwa ushuru mwingine wa asilimia 25 uliowekwa na Marekani kwa magari yanayotengenezwa nje ya Marekani ulianza kutekelezwa siku moja kabla. Hii inatarajiwa kuwa pigo kubwa kwa Afrika Kusini, ambayo huuza magari na vipuri vya magari vyenye thamani ya zaidi ya dola bilioni 2 za Marekani (takriban TZS Trilioni 5) kwa mwaka nchini Marekani.
Hatua ya Afrika Kusini ya kutochukua hatua za kulipiza kisasi inaweza kuonekana kama jaribio la kuepusha kuzidisha uhusiano wa kibiashara na Marekani, ambayo ni mshirika muhimu wa kibiashara kwa nchi hiyo. Badala yake, inaonekana Afrika Kusini inatumaini kuwa mazungumzo yanaweza kusababisha suluhu yenye manufaa kwa pande zote mbili, ikiwa ni pamoja na kuendelea kupata upendeleo wa kibiashara chini ya AGOA au kupitia mkataba mwingine.
Hata hivyo, haijulikani wazi kama Marekani itakuwa tayari kufanya mazungumzo au kulegeza msimamo wake kuhusu ushuru huo. Sera ya Rais Trump imekuwa ikilenga kulinda viwanda vya ndani vya Marekani kwa gharama ya mikataba ya biashara huria na upendeleo kwa nchi nyingine.
Matokeo ya mazungumzo haya yataathiri sana uhusiano wa kibiashara kati ya Afrika Kusini na Marekani, na pia mustakabali wa AGOA na uhusiano wa kibiashara kati ya Marekani na nchi nyingine za Afrika.