Ingawa hakuna mzazi anayependa kumwona mwanae akishindwa maishani, katika baadhi ya jamii mkoani Shinyanga, wazazi na walezi wamegeuka kuwa kikwazo kikuu kinachozima ndoto za watoto wao wa kike. Hali hii inachangiwa na mila potofu zinazomwona binti kama chanzo cha utajiri kupitia mahari, na hivyo kuona elimu yake kama hasara.
Katika Manispaa ya Kahama, tatizo hili limekithiri hasa kwenye jamii za wafugaji. Ofisa Maendeleo ya Jamii wa Kata ya Kagongwa, Marry Lazaro, anafafanua kuwa baadhi ya wazazi huwashinikiza mabinti zao waache shule ili waolewe na kupata mifugo au fedha.
"Ni jambo la kusikitisha. Kuna wazazi wanawafundisha watoto wao mbinu za kutafuta wanaume ili wapate ujauzito na hivyo kuwa na sababu ya kuacha shule. Wengine wanawakatisha tamaa, wakidai kuwa hata wakisoma hadi chuo kikuu wataishia tu kuzaa, hivyo ni heri wazae mapema na kuleta faida ya mahari nyumbani," anasema Marry.
Matokeo yake, mabinti wengi hukatisha masomo yao kwa makusudi, wakibeba mimba au kutoroka na wachumba wao watarajiwa, huku wazazi wakidai kwa mamlaka kuwa hawajui walipo watoto wao.
Nuru Gizani: Programu ya Stadi za Maisha
Kutokana na ukubwa wa tatizo hili, Shirika la Wanawake katika Sheria na Maendeleo Barani Afrika (WiLDAf), kwa kushirikiana na Shirika la Umoja wa Mataifa la Idadi ya Watu (UNFPA) na ufadhili kutoka Serikali ya Finland, wameanzisha programu maalum ya kuwakomboa mabinti hawa. Mradi wa "Haki Yangu Chaguo Langu" unawafikia mabinti walioacha shule wenye umri wa miaka 10-19 na kuwapa elimu ya stadi za maisha.
Mratibu wa mradi huo, Swahiba Chemchem, anasema tangu 2021, wamefanikiwa kuwafikia mabinti 400. "Tunawafundisha kuhusu afya ya uzazi, kujikinga na udhalilishaji, ukatili wa kijinsia, na muhimu zaidi, tunawapa stadi za ujasiriamali na kuwaunganisha kwenye vikundi vya kiuchumi," anasema Swahiba.
Matunda ya Ukombozi
Programu hii imeanza kuzaa matunda. Mabinti waliokuwa wamenyamazishwa na mila sasa wamepata ujasiri. Leah Kalaba (18) kutoka Kata ya Nyandekwa, anasema elimu hiyo imewapa nguvu ya kujisimamia na kukataa maamuzi mabovu ya wazazi wao.
"Sasa tunajua pa kwenda kutoa taarifa tunapoona ukatili unafanyika. Tumekuwa mabalozi wa wenzetu, tunatoa taarifa za vitendo vya ukatili ambavyo zamani tuliviona ni vya kawaida," anasema Leah.
Mabinti hawa sasa wanapata fursa ya pili maishani kupitia vikundi vya ujasiriamali, wakijipatia kipato na kuonyesha kwa jamii zao kuwa thamani ya mwanamke haipimwi kwa mahari, bali kwa uwezo wake wa kusimama kama nguzo ya maendeleo.